ONZ uznała transatlantycki handel niewolnikami za najcięższą zbrodnię przeciwko ludzkości

Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło 25 marca 2026 roku rezolucję, w której transatlantycki handel niewolnikami określono jako „najcięższą zbrodnię przeciwko ludzkości”. Za dokumentem głosowały 123 państwa, trzy były przeciw, a 52 wstrzymały się od głosu. Rezolucję zgłosiła Ghana. Głosowanie odbyło się przy aplauzie w siedzibie ONZ w Nowym Jorku i przypadło w dniu Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Niewolnictwa i Transatlantyckiego Handlu Niewolnikami. Stany Zjednoczone, Izrael i Argentyna oddały trzy głosy przeciwko tekstowi. Wśród 52 państw, które wstrzymały się od głosu, były Niemcy, Austria i Szwajcaria. Rezolucja wzywa wszystkie państwa członkowskie ONZ do pracy nad reparacjami za cierpienia spowodowane handlem niewolnikami oraz domaga się „natychmiastowego i bezwarunkowego zwrotu” dóbr kultury i dzieł sztuki do krajów pochodzenia. W uzasadnieniu zapisano, że decyzję oparto na „głębokim przełomie w historii świata, jego skali, czasie trwania, systemowym charakterze, brutalności i skutkach, które trwają do dziś”. Rezolucja nie ma mocy prawnej.

Europejskie mocarstwa morskie zaangażowały się w transatlantycki handel niewolnikami od XVI wieku, organizując handel milionami ludzi z Afryki Zachodniej i Środkowej do obu Ameryk oraz na Karaiby w ramach tak zwanego handlu trójkątnego. Według danych projektu SlaveVoyages z Rice University w Stanach Zjednoczonych między XVI a XIX wiekiem zniewolono w Afryce i przewieziono do Ameryki Południowej i Północnej oraz na Karaiby około 12,5 mln osób, a szacunki wskazują, że od 1 mln do 2 mln nie przeżyło przeprawy. Wielka Brytania wprowadziła zakaz handlu niewolnikami 25 marca 1807 roku, a pozostałe państwa uczestniczące w tym procederze zrezygnowały z niego do połowy XIX wieku. Niewolnictwo zostało oficjalnie zakazane we wszystkich stanach USA w 1865 roku. Konwencja ONZ dotycząca praw człowieka zakazała niewolnictwa na całym świecie w 1948 roku.

123 (votes in favor) — państwa popierające rezolucję o handlu niewolnikami

Za: 123, Wstrzymało się: 52, Przeciw: 3

Guterres potępia rasistowską ideologię używaną do usprawiedliwiania niewolnictwa Sekretarz generalny ONZ António Guterres poparł rezolucję, opisując transatlantycki handel niewolnikami w ostrych słowach. „Transatlantycki handel niewolnikami był zbrodnią przeciwko ludzkości, która uderzyła w samo serce naszego człowieczeństwa, rozbiła rodziny i zniszczyła wspólnoty.” — António Guterres via 20 Minuten Guterres dodał, że ci, którzy promowali niewolnictwo i odnosili z niego korzyści, stworzyli rasistowską ideologię, aby usprawiedliwić swoje działania, zamieniając uprzedzenia w to, co nazwał pseudonauką. Jego wypowiedź przedstawiła rezolucję jako próbę zmierzenia się z jednym z podstawowych błędów historycznych, którego skutki są widoczne także dziś. Głosowanie odbyło się w rocznicę brytyjskiego zakazu handlu niewolnikami z 1807 roku, co nadało obradom dodatkowy wymiar symboliczny. Ghana, która w 1957 roku jako pierwsze państwo na kontynencie afrykańskim uzyskała niepodległość od mocarstw kolonialnych, już w 2023 roku wezwała państwa Afryki do wspólnego zabiegania o reparacje za niesprawiedliwość związaną z handlem niewolnikami i kolonializmem.

Waszyngton odrzuca żądanie reparacji, nazywa rezolucję „wysoce problematyczną” Stany Zjednoczone były najbardziej zdecydowanym przeciwnikiem rezolucji. Ich przedstawiciel ostro skrytykował zakres i cel tekstu. Reprezentant USA Dan Negrea określił rezolucję jako „wysoce problematyczną pod wieloma względami” i przypomniał Zgromadzeniu Ogólnemu, że ONZ powstała po to, by zapewniać pokój i bezpieczeństwo międzynarodowe, a nie by „promować określone interesy i agendy” ani „ustanawiać międzynarodowe dni niszowe”. „USA nie uznają prawa do reparacji za historyczne krzywdy, które w chwili popełnienia nie były nielegalne w świetle prawa międzynarodowego.” — Dan Negrea via ZEIT ONLINE Administracja Trumpa prowadziła też osobne działania zmierzające do zmiany sposobu przedstawiania niewolnictwa w przestrzeni publicznej, w tym do usuwania tablic i ekspozycji związanych z tym tematem z kilku parków narodowych, wynika z materiału cytowanego przez ZEIT ONLINE. Sprzeciw Waszyngtonu sprawił, że obok Izraela i Argentyny znalazł się on w gronie trzech państw, które głosowały przeciwko dokumentowi. Wstrzymanie się Niemiec, Austrii i Szwajcarii pokazało pewną ostrożność części państw zachodnich, choć żadne z nich nie dołączyło do Stanów Zjednoczonych w całkowitym odrzuceniu rezolucji.

Rezolucja jako pierwszy krok do historycznej sprawiedliwości Zwolennicy dokumentu uznali go za ważny pierwszy krok w stronę rozliczenia historycznego, choć jego niewiążący charakter ogranicza bezpośredni efekt praktyczny. Zawarte w tekście wezwanie do reparacji ma znaczenie polityczne, choć państwa członkowskie nie mają prawnego obowiązku, by na nie reagować. Rezolucja odnosi się także do kwestii restytucji dóbr kultury, wzywając do swobodnego i bezwarunkowego zwrotu dóbr kultury oraz dzieł sztuki do krajów pochodzenia. To żądanie od lat pozostaje jednym z głównych punktów sporu między państwami afrykańskimi a instytucjami zachodnimi. Rola Ghany przy zgłoszeniu rezolucji pokazuje jej szerszą aktywność dyplomatyczną w imieniu kontynentu afrykańskiego w sprawach naprawienia krzywd z epoki kolonialnej. Dokument przyjęto podczas 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego, co pokazuje, że debata o historycznej odpowiedzialności pozostaje ważna także w ramach forów wielostronnych.