MKOl wprowadza test DNA dla zawodniczek. Transpłciowe kobiety poza igrzyskami

The Międzynarodowy Komitet Olimpijski ogłosił 26 marca 2026 roku, że w konkurencjach kobiecych podczas igrzysk olimpijskich będą mogły startować wyłącznie biologiczne kobiety, a o dopuszczeniu ma decydować jednorazowy test na obecność genu SRY. Polityka, która zacznie obowiązywać od igrzysk LA2028, w praktyce wyklucza kobiety transpłciowe z rywalizacji w kobiecych konkurencjach olimpijskich. Zasady obejmą igrzyska olimpijskie, młodzieżowe igrzyska olimpijskie oraz wszystkie kwalifikacje do tych zawodów. Ogłoszenie nastąpiło po 18 miesiącach konsultacji i oznacza odejście od dotychczasowego podejścia MKOl, które pozostawiało decyzje o dopuszczeniu do startu poszczególnym międzynarodowym federacjom sportowym.

Kirsty Coventry odchodzi od polityki poprzednika Prezes MKOl Kirsty Coventry, która objęła urząd w czerwcu 2025 roku, szybko zdecydowała się na wprowadzenie jednolitej polityki, po tym jak jej organizacja przez długi czas odmawiała ustanowienia wspólnej zasady dotyczącej udziału osób transpłciowych. W ramach wcześniejszego podejścia, przyjętego w 2021 roku, międzynarodowe federacje miały same opracować własne wytyczne, co doprowadziło do lat rozproszonych regulacji i licznych sporów. Coventry powiedziała, że nowa polityka opiera się na nauce i została przygotowana z udziałem lekarzy.

„At the Olympic Games, even the smallest margins can be the difference between victory and defeat. So, it is absolutely clear that it would not be fair for biological males to compete in the female category. In addition, in some sports it would simply not be safe.” — Kirsty Coventry via RTE

Podczas konferencji prasowej odniosła się też bezpośrednio do wrażliwości tego tematu.

„I really believe this policy is foundationally based in science and led by medical experts. We know that this topic is sensitive. Safety on the field of play and fairness. One of the things we like to see in sport is fair and equal treatment of everyone on that field of play.” — Kirsty Coventry via RTE

MKOl poinformował, że obecność genu SRY jest „stała przez całe życie” i stanowi „bardzo dokładny dowód, że u zawodnika doszło do męskiego rozwoju płciowego”. Badanie będzie przeprowadzane z użyciem śliny, wymazu z policzka albo próbki krwi i ma być wymagane tylko raz w karierze sportowca. MKOl określił tę metodę jako mniej inwazyjną niż inne formy testowania. Nowe zasady nie będą działać wstecz i nie obejmą sportu powszechnego ani amatorskiego, z wyjątkiem rzadkich przypadków, które organizacja uznała.

Francja ostrzega, że testy kolidują z prawem bioetycznym Francuski Narodowy Komitet Olimpijski i Sportowy zareagował na ogłoszenie oświadczeniem, w którym zgłosił zastrzeżenia etyczne i prawne. Komitet stwierdził, że testy SRY budzą „poważne wątpliwości etyczne i naukowe dla wszystkich osób, których dotyczą”. Wskazał też, że przeprowadzanie takich badań we Francji byłoby sprzeczne z obowiązującymi przepisami bioetycznymi i kodeksem cywilnym, które obecnie zakazują ich stosowania w laboratoriach na terenie kraju. Francuska instytucja nie podała, czy będzie zabiegać o wyjątek albo kwestionować politykę za pośrednictwem struktur zarządzania olimpijskiego. Reakcja z Francji pokazuje praktyczne trudności, z jakimi nowy, uniwersalny standard może się spotkać w państwach o różnych ramach prawnych dotyczących testów genetycznych.

MKOl wcześniej wydał w 2021 roku wytyczne, w których polecił międzynarodowym federacjom sportowym opracowanie własnych zasad dotyczących kwalifikacji osób transpłciowych, wycofując się z uniwersalnego standardu. To zdecentralizowane podejście doprowadziło do niespójnych regulacji w różnych dyscyplinach i napędzało kolejne spory na najwyższym poziomie rywalizacji. Kirsty Coventry, była pływaczka wyczynowa z Zimbabwe, została prezesem MKOl 23 czerwca 2025 roku, zastępując Thomasa Bacha, który pełnił tę funkcję w latach 2013–2025. Coventry jest pierwszą kobietą na tym stanowisku. Już po objęciu urzędu dała do zrozumienia, że MKOl przejmie bezpośrednią odpowiedzialność za ustalenie jednolitych ram kwalifikacji.

Nowe zasady mogą zostać przejęte przez federacje Nowy standard MKOl jest powszechnie postrzegany jako rozwiązanie, które mogą przyjąć międzynarodowe federacje sportowe, co mogłoby uczynić test na obecność genu SRY uniwersalnym wymogiem w sporcie kobiet na poziomie elitarnym nie tylko na igrzyskach. Dotąd kobiety transpłciowe mogły startować na igrzyskach po uzyskaniu zgody swoich federacji, więc zasady różniły się w zależności od dyscypliny i organu zarządzającego. Nowa polityka wpisuje się w szerszy trend w sporcie wyczynowym, w którym zaostrza się kryteria biologicznej płci dla kobiecych kategorii startowych. Zwolennicy tego rozwiązania argumentowali, że chroni ono sportową uczciwość i bezpieczeństwo w sporcie kobiet, natomiast krytycy ostrzegali, że może prowadzić do stygmatyzacji i szkody u młodych sportowców, wynika z relacji Reutersa. MKOl nie wyjaśnił w komunikacie, jak będzie traktował przypadki zawodników z cechami interpłciowymi albo innymi wariantami cech płciowych, zaznaczając jedynie, że przewidziano rzadkie wyjątki.

Polityka MKOl wobec kwalifikacji osób transpłciowych: Ośrodek decyzyjny (before: Przekazana poszczególnym międzynarodowym federacjom (2021), after: Scentralizowany uniwersalny standard MKOl (2026)); Test kwalifikacyjny (before: Brak uniwersalnego testu; kryteria zależne od federacji, after: Jednorazowy screening genu SRY z użyciem śliny, wymazu z policzka lub próbki krwi); Dopuszczenie kobiet transpłciowych (before: Mogły startować po zgodzie właściwej federacji, after: Wyłączone z konkurencji kobiecych); Obowiązkowe od (before: Nie dotyczy, after: Od igrzysk LA2028)