Niemiecki resort obrony wyjaśnia nowe przepisy o zgodzie na wyjazd z kraju

Niemieckie Ministerstwo Obrony podjęło działania mające na celu wyjaśnienie zapisu w nowej ustawie o służbie wojskowej, który formalnie zobowiązuje wszystkich mężczyzn w wieku od 17 do 45 lat do uzyskania uprzedniej zgody od Bundeswehry przed spędzeniem ponad trzech miesięcy za granicą. Przepis ten pozostawał niemal niezauważony od czasu wejścia ustawy w życie w styczniu 2026 roku, aż do doniesień medialnych w okresie wielkanocnym, które wywołały falę krytyki publicznej. Zapis zawarto w ustawie o modernizacji służby wojskowej (Wehrdienstmodernisierungsgesetz), przyjętej w 2025 roku w ramach dążenia do zwiększenia potencjału militarnego Niemiec. Rzecznik Ministerstwa Obrony potwierdził, że zasada ta obowiązuje co do zasady nawet poza formalnym stanem napięcia lub obrony, przenosząc wymóg z czasów zimnej wojny do okresu pokoju. Resort podkreślił, że służba wojskowa w Niemczech pozostaje dobrowolna, a zgody mają być wydawane we wszystkich przypadkach. Urzędnicy poinformowali, że trwają prace nad przepisami administracyjnymi, które mają doprecyzować, iż pozwolenie należy uznawać za udzielone automatycznie tak długo, jak obowiązkowy pobór pozostaje zawieszony.

Niemcy zawiesiły obowiązkową służbę wojskową w 2011 roku. Od tego czasu kraj opiera się na w pełni dobrowolnym modelu sił zbrojnych, choć presja na odbudowę zdolności obronnych znacząco wzrosła po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku. Podobny wymóg zgody na wyjazd istniał w epoce zimnej wojny, lecz nie miał praktycznego znaczenia w modelu służby ochotniczej. Nowe prawo wprowadziło dodatkowe środki, w tym obowiązkowe badania lekarskie, znane jako Musterungspflicht, dla mężczyzn urodzonych od 2008 roku włącznie.

Rzecznik ministerstwa przekazał agencji Reuters, że głównym celem regulacji są kwestie logistyczne, a nie restrykcje. „W sytuacji kryzysowej musimy wiedzieć, kto może przebywać za granicą przez dłuższy czas” — Rzecznik Ministerstwa Obrony za pośrednictwem Reuters Rzecznik dodał, że resort „opracowuje obecnie szczegółowe przepisy dotyczące przyznawania zwolnień z obowiązku uzyskania zgody, również po to, aby uniknąć niepotrzebnej biurokracji”. Urzędnicy w rozmowie z serwisem Politico wskazali, że skoro służba jest dobrowolna, zgody muszą być zasadniczo zawsze udzielane, a rozporządzenie administracyjne sformalizuje tę interpretację. Ministerstwo zaznaczyło również, że przepis nie przewiduje sankcji za jego nieprzestrzeganie, co oznacza, że mężczyźni, którzy nie wystąpią o zgodę, nie podlegają obecnie karom prawnym. Mimo tych zapewnień, rozdźwięk między formalnym brzmieniem ustawy a deklarowanymi intencjami rządu stał się przedmiotem politycznych sporów.

Opozycja żąda szybkich poprawek, pojawiają się głosy o dymisji ministraReakcja polityczna była natychmiastowa, gdy tylko zapis stał się publicznie znany. Politycy opozycji skierowali krytykę pod adresem ministra obrony Borisa Pistoriusa oraz partii koalicyjnych, które uchwaliły ustawę. Przewodnicząca frakcji Zielonych, Britta Haßelmann, stwierdziła, że rząd wprowadził zamieszanie i wezwała do szybkiej naprawy błędu. „Minister obrony Boris Pistorius, resort, socjaldemokraci i chadecy wyglądają teraz na zakłopotanych i skompromitowanych” — Britta Haßelmann za pośrednictwem POLITICO Sahra Wagenknecht z partii BSW posunęła się dalej, oceniając, że regulacja przypomina praktyki z czasów NRD i wezwała Pistoriusa do dymisji. Przepis figurował w tekście reformy od początku, ale stał się tematem politycznym dopiero po zapytaniu skierowanym do ministerstwa przez redakcję „Frankfurter Rundschau”. Następnie sprawę nagłośniły „Frankfurter Allgemeine Zeitung” oraz tabloid „Bild”, a temat trafił do mediów międzynarodowych, w tym do BBC.

Studenci obawiają się utrudnień w wyjazdach zagranicznychKontrowersje objęły także uczelnie wyższe. Studenci wyrażają obawy o praktyczny wpływ przepisów na programy wymiany zagranicznej. Paul Veit, przewodniczący parlamentu studentów Uniwersytetu w Hamburgu, powiedział stacji NDR 90,3, że niektóre kierunki studiów wymagają semestru za granicą, dlatego studenci potrzebują szybkiej pewności prawnej. Elias Gerstner z AStA Uniwersytetu w Hamburgu stwierdził z kolei, że nowa regulacja sygnalizuje szerszą zmianę kierunku polityki. „Odrzucamy pobór jako taki – nowa regulacja pokazuje nam, że dobrowolność służby wojskowej ma być coraz bardziej ograniczana” — Elias Gerstner za pośrednictwem Norddeutscher Rundfunk Ambicją stojącą za ustawą jest znaczące zwiększenie liczby aktywnego personelu Bundeswehry w ciągu najbliższej dekady. Według danych agencji Reuters, pod koniec 2025 roku Niemcy dysponowały około 183 tysiącami żołnierzy zawodowych. Kanclerz Friedrich Merz zapowiedział w ubiegłym roku dowódcom wojskowym, że Niemcy muszą jak najszybciej odzyskać zdolność do obrony, co wymaga zwiększenia liczby żołnierzy.