James Tolkan nie żyje. Gwiazdor „Powrotu do przyszłości” miał 94 lata

James Tolkan, amerykański aktor charakterystyczny znany przede wszystkim z roli wicedyrektora Geralda Stricklanda w trylogii „Powrót do przyszłości”, zmarł w czwartek, 26 marca 2026 roku, w swoim domu w Saranac Lake w stanie Nowy Jork. Miał 94 lata. Informację o śmierci potwierdził rzecznik rodziny w rozmowie z The Hollywood Reporter. Przyczyny zgonu nie podano. Kariera Tolkana trwała ponad sześć dekad i obejmowała Broadway, film oraz telewizję. Dzięki serii ról stanowczych i nieustępliwych postaci stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych aktorów drugoplanowych w Hollywood.

Od marynarza do sceny Actors Studio James Stewart Tolkan urodził się 20 czerwca 1931 roku w Calumet w stanie Michigan i służył w U.S. Navy podczas wojny koreańskiej, zanim zajął się aktorstwem. Jak podał Vulture, w 1956 roku przyjechał do Nowego Jorku z 75 dolarami przy sobie i zapisał się do Actors Studio, gdzie uczył się u Stelli Adler i Lee Strasberga. Na początku kariery scenicznej był dublerem Roberta Duvalla w oryginalnej broadwayowskiej inscenizacji „Wait Until Dark”, a później zastąpił go w roli Harry’ego Roata. Przez 25 lat występował w nowojorskich teatrach, zanim ruszyła jego kariera filmowa. W 1984 roku Tolkan dołączył do oryginalnej broadwayowskiej obsady sztuki Davida Mameta „Glengarry Glen Ross”, grając Dave’a Mossa — tę rolę w ekranizacji z 1992 roku zagrał później Ed Harris. Sceniczny fundament dał mu techniczną precyzję, która przez kolejne dekady definiowała jego obecność na ekranie.

Strickland, Stinger i sześć dekad zapamiętanych ról Najbardziej znaną rolę Tolkan zagrał w filmie Roberta Zemeckisa „Powrót do przyszłości” (1985), gdzie wcielił się w wicedyrektora Geralda Stricklanda, wiecznie poirytowanego wychowawcę, który przy każdej okazji nazywał Marty’ego McFlya „obibokiem”. Wrócił do tej postaci w „Powrocie do przyszłości II” (1989), a w trzeciej części (1990) pojawił się w podwójnej roli jako przodek Stricklanda, marszałek James Strickland, osadzony w realiach 1885 roku. W tym samym roku, w którym ukazał się pierwszy „Powrót do przyszłości”, Tolkan wystąpił u boku Toma Cruise’a w „Top Gun” (1986) jako dowódca Tom „Stinger” Jardian, oficer, który staje naprzeciw buntowniczej naturze elitarnej grupy pilotów marynarki. Współpraca z reżyserem Sidneyem Lumetem przyniosła mu trzy wyraziste role: policjanta w „Serpico” (1973), prokuratora okręgowego w „Prince of the City” (1981) oraz sędziego w „Family Business” (1989). Woody Allen obsadził go w „Love and Death” (1975) w zapamiętanym podwójnym występie jako Napoleon i jego sobowtór, a Warren Beatty wyreżyserował go w „Dick Tracy” (1990). Telewizyjna publiczność znała go także z występów w serialach „Naked City”, „Hill Street Blues”, „Miami Vice”, „The Fresh Prince of Bel-Air” i „The Wonder Years”, a także innych.

Trylogia „Powrót do przyszłości”, wyreżyserowana przez Roberta Zemeckisa i wyprodukowana przez Amblin Entertainment Stevena Spielberga, ukazała się kolejno w 1985, 1989 i 1990 roku. Pierwszy film stał się jednym z najbardziej dochodowych tytułów 1985 roku. Pan Strickland grany przez Tolkana wyrósł na jedną z najczęściej cytowanych postaci drugoplanowych całej trylogii, a powtarzane przez niego słowo „slacker” weszło do popkultury. Usunięta scena z „Powrotu do przyszłości III”, w której marszałek Strickland zostaje postrzelony i zabity przez Buforda Tannena, została wycięta przez Zemeckisa i współautora scenariusza Boba Gale’a, ponieważ — jak wyjaśnili w komentarzu audio do wydania DVD — była zbyt drastyczna i zmieniałaby emocjonalne oczekiwania widzów wobec finału filmu.

Przeżyła go żona, z którą był 54 lata Tolkan pozostawił żonę, Parmelee, którą poznał w 1971 roku na planie off-broadwayowskiej sztuki „Pinkville”, gdzie pracowała przy rekwizytach, a on występował jako aktor. Jak podał De Gelderlander, Parmelee pracowała także jako projektantka kostiumów i scenografii w American Place Theater. Para pobrała się w tym samym roku w Lake Placid i pozostała razem aż do jego śmierci — ich małżeństwo trwało 54 (lata) — 54 lata. Jak podał Focus, ostatnią rolę filmową Tolkan zagrał w 2015 roku, zamykając ekranową karierę, która rozpoczęła się na początku lat 60. Fani serii „Powrót do przyszłości” regularnie prosili go, by powtórzył słynne powiedzonko jego bohatera, co było dowodem trwałości roli, którą po raz pierwszy zagrał ponad cztery dekady przed śmiercią.