Rosja uznała Pawła Talankina za „agenta zagranicznego” po Oscarze

Rosja uznała w piątek 27 marca 2026 roku 35-letniego filmowca Pawła Talankina, autora oscarowego dokumentu „Mr. Nobody Against Putin”, za agenta zagranicznego, dzień po tym, jak rosyjski sąd zakazał filmu na platformach streamingowych. Nazwisko Talankina znalazło się na oficjalnej liście Ministerstwa Sprawiedliwości Rosji, opublikowanej w internecie. Resort, nie wymieniając tytułu filmu, zarzucił Talankinowi „rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji” o rosyjskim kierownictwie oraz „wypowiadanie się przeciwko specjalnej operacji wojskowej w Ukrainie”, czyli oficjalnemu określeniu wojny używanemu w Moskwie. Dokument zdobył nagrodę Akademii dla najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego podczas 98. ceremonii rozdania Oscarów 15 marca 2026 roku w Dolby Theatre w Hollywood. Współreżyserem filmu był amerykański filmowiec David Borenstein, a produkcję zrealizowano we współpracy z BBC Storyville.

Sąd zakazał filmu na platformach streamingowych dzień wcześniej Sąd w obwodzie czelabińskim zakazał „Mr. Nobody Against Putin” na trzech platformach wideo w czwartek 26 marca 2026 roku, nakazując jego usunięcie także z VK Video, platformy szeroko używanej w Rosji. Sędzia Ksienia Bucharinowa uwzględniła wniosek prokuratora Jewgienija Tumczina i orzekła, że film zawiera „oznaki propagandy, które przekazują negatywny stosunek do rosyjskich władz” oraz prezydenta Władimira Putina, wynika z nagrania audio z ogłoszenia wyroku opublikowanego przez niezależny serwis SotaVision. Rosyjscy prokuratorzy oskarżyli dokument o stanowiącą „propagandę ekstremizmu i terroryzmu” oraz o wyrażanie „negatywnego stosunku do rosyjskiej operacji wojskowej w Ukrainie i obecnego rządu”. Władze skrytykowały też film za pokazanie wizerunków osób niepełnoletnich bez zgody rodziców. Taki zarzut po raz pierwszy zgłosiła komisja praw człowieka powiązana z rosyjską prezydenturą, krótko po oscarowym sukcesie. Sąd odnotował również, że Talankin pojawia się przed biało-niebiesko-białą flagą, symbolem kojarzonym z Legionem Wolności Rosji, organizacją uznaną przez Moskwę za terrorystyczną. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow odmówił komentarza po Oscarach, mówiąc, że filmu nie widział, a państwowa agencja RIA Novosti nie uwzględniła go na swojej liście laureatów Oscarów.

Przez dwa lata potajemnie wynosił nagrania z Rosji Talankin pracował jako operator obrazu i koordynator wydarzeń w szkole w Karabaszu, niewielkim mieście w obwodzie czelabińskim na Uralu, około 1400 kilometrów na wschód od Moskwy. Przez dwa lata potajemnie filmował szkolne apele, zebrania, wieczory okolicznościowe oraz „patriotyczne” lekcje promujące wojnę w Ukrainie, dokumentując sposób, w jaki rosyjskie władze indoktrynowały uczniów po pełnoskalowej inwazji rozpoczętej 24 lutego 2022 roku. Na polecenie prezydenta Władimira Putina szkoły w całej Rosji wprowadziły nowy „patriotyczny” program nauczania, w którym dzieciom mówiono, że Ukraina jest pełna „neonazistów”, a zachodnie sankcje rzuciły gospodarki państw Zachodu na kolana, podało RFI. Talankin uciekł z Rosji latem 2024 roku, zabierając ze sobą materiał, który następnie zmontowano w 90-minutowy dokument pod współreżyserią Davida Borensteina. Film miał premierę 25 stycznia 2025 roku na festiwalu Sundance, gdzie otrzymał specjalną nagrodę jury, a później zdobył Oscara. Talankin bronił projektu jako zapisu dla przyszłych pokoleń, twierdząc, że dokumentuje on, jak „całe pokolenie stało się gniewne i agresywne”, choć film spotkał się z krytyką nawet wśród Rosjan przeciwnych Putinowi za filmowanie współpracowników i dzieci bez ich zgody.

Rosyjskie prawo o „agentach zagranicznych” jest od 2012 roku szeroko wykorzystywane do ograniczania działalności organizacji społeczeństwa obywatelskiego, niezależnych dziennikarzy i krytyków władz. Ustawa była pierwotnie wzorowana na amerykańskim przepisie z lat 30. XX wieku, ale z biegiem lat rosyjski rząd znacząco rozszerzył jej zakres, a dziś oznaczenie może dotyczyć zarówno osób, jak i organizacji. Od momentu rozpoczęcia przez Rosję pełnoskalowej inwazji wojskowej na Ukrainę 24 lutego 2022 roku rosyjskie władze zintensyfikowały działania zmierzające do tłumienia sprzeciwu wobec wojny i mobilizowania poparcia dla kampanii wojskowej. Biało-niebiesko-biała flaga pokazana w dokumencie jest używana przez rosyjskie grupy opozycyjne oraz Legion Wolności Rosji, paramilitarną jednostkę złożoną z obywateli Rosji walczących u boku ukraińskich sił, którą Moskwa klasyfikuje jako organizację terrorystyczną.

Talankin wezwał do zakończenia wojen w mowie po Oscarze Podczas ceremonii rozdania Oscarów 15 marca 2026 roku Talankin zwrócił się bezpośrednio do publiczności w mowie dziękczynnej. „Od czterech lat patrzymy w niebo, szukając spadających gwiazd, by wypowiedzieć bardzo ważne życzenie, ale są kraje, gdzie zamiast spadających gwiazd są spadające bomby i spadające drony” — Pavel Talankin via Al Jazeera Online „W imię naszej przyszłości, w imię wszystkich naszych dzieci, zakończcie teraz wszystkie te wojny” — Pavel Talankin via Al Jazeera Online Rosyjska państwowa agencja RIA Novosti nie odnotowała zwycięstwa dokumentu w relacji z ceremonii. Kilka rosyjskich mediów i patriotycznych blogów oskarżyło Talankina o zdradę po międzynarodowym uznaniu filmu. Osoby wpisane w Rosji na listę agentów zagranicznych muszą umieszczać oznaczenie agenta zagranicznego na wszystkich wpisach w mediach społecznościowych i każdym innym publikowanym materiale, a także podlegają ograniczeniom dochodowym i znaczącym wymogom biurokratycznym. Taka decyzja oznacza dalsze zaostrzenie reakcji rosyjskich władz na film, który zwrócił uwagę opinii międzynarodowej na sposób, w jaki państwo zarządza nastrojami wojennymi wewnątrz kraju.

Mr. Nobody Against Putin — najważniejsze wydarzenia: — ; — ; — ; —