Iran po śmierci Larijaniego: narasta kryzys na szczytach władzy

Islamska Republika Iranu mierzy się z pogłębiającym się kryzysem przywództwa po potwierdzeniu śmierci Alego Larijaniego, sekretarza Supreme National Security Council i byłego przewodniczącego parlamentu, który zginął w izraelskim nalocie 17 marca 2026 r. Larijani, urodzony 3 czerwca 1958 r., pełnił funkcję szefa bezpieczeństwa od 2025 r. Wcześniej zajmował to samo stanowisko w latach 2005–2007. Do jego śmierci doszło kilka tygodni po tym, jak Najwyższy Przywódca Ali Chamenei zginął w pierwszych amerykańsko-izraelskich uderzeniach Operation Epic Fury 28 lutego 2026 r. W ciągu trzech tygodni Islamska Republika straciła więc jednocześnie najwyższego przywódcę i najważniejszego urzędnika odpowiedzialnego za bezpieczeństwo. Irańskie media państwowe potwierdziły śmierć Larijaniego — podał Reuters.

Nowy Najwyższy Przywódca odrzuca propozycje pokojowe i żąda kapitulacji przeciwników Mojtaba Chamenei, syn zmarłego Alego Chameneiego i nowo mianowany Najwyższy Przywódca Iranu od marca 2026 r., publicznie odniósł się do śmierci Larijaniego. Według doniesień przywoływanych w wynikach wyszukiwania internetowego Mojtaba Chamenei odrzucił propozycje deeskalacji przekazywane przez pośredników i zażądał, by Stany Zjednoczone i Izrael zostały najpierw zmuszone do ustępstw, zanim mogłyby ruszyć jakiekolwiek rozmowy. Informację o jego powołaniu na trzeciego Najwyższego Przywódcę Iranu irańska telewizja państwowa ogłosiła 8 marca 2026 r., po śmierci jego ojca w uderzeniach z 28 lutego. Mojtaba Chamenei jest irańskim szyickim duchownym. Urodził się 8 września 1969 r. w Meszhedzie. Stan jego zdrowia i kondycja fizyczna pozostają przedmiotem sprzecznych doniesień. Sekretarz obrony USA Pete Hegseth oświadczył, że został ranny i prawdopodobnie doznał oszpecenia — wynika z dziennika weryfikacyjnego. Postawa nowego kierownictwa wskazuje na kontynuację twardej linii, która charakteryzowała okres rządów jego ojca, mimo poważnych strat w ścisłym kierownictwie reżimu.

Islamska Republika Iranu w przeszłości pokazywała zdolność do przetrwania po celowych zabójstwach wysokich rangą przedstawicieli władz. Ali Larijani był przewodniczącym irańskiego parlamentu od grudnia 2008 r. i przez dwie dekady pozostawał jedną z centralnych postaci w sprawach bezpieczeństwa i dyplomacji Iranu. Supreme National Security Council, którym kierował Larijani, koordynuje politykę obronną i wywiadowczą Iranu i odgrywa zasadniczą rolę w decyzjach dotyczących programu nuklearnego oraz regionalnej strategii opartej na siłach zastępczych. Amerykańsko-izraelska kampania wojskowa rozpoczęta 28 lutego 2026 r. oznaczała wyraźne zaostrzenie trwającej od dekad konfrontacji między Waszyngtonem, Tel Awiwem i Teheranem.

Putin składa kondolencje po śmierci Larijaniego i nazywa go prawdziwym przyjacielem Rosji Prezydent Rosji Władimir Putin przekazał kondolencje irańskiemu kierownictwu po śmierci Larijaniego, określając go jako prawdziwego przyjaciela Rosji — wynika z relacji NewsIT i greckiego nadawcy SKAI. Wiadomość została skierowana do Mojtaby Chameneiego jako nowego Najwyższego Przywódcy. Kondolencje Putina pokazują strategiczny charakter relacji między Moskwą a Teheranem, które wyraźnie się zacieśniły od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. W trakcie tego konfliktu Iran był istotnym dostawcą sprzętu wojskowego dla Rosji, a Larijani należał do kluczowych osób zarządzających tą współpracą. Publiczne oświadczenie Kremla o żałobie to jeden z najwyraźniejszych dotąd sygnałów, jak Moskwa postrzega trwającą amerykańsko-izraelską kampanię przeciwko Iranowi — jako uderzenie w państwo partnerskie. W dostępnych materiałach źródłowych nie ma informacji o tym, czy Rosja podjęła w odpowiedzi na naloty jakiekolwiek konkretne działania dyplomatyczne lub wojskowe.

Reżim się przegrupowuje, a analitycy kwestionują strategię „dekapitacji” Analitycy i obserwatorzy regionu zaczęli podawać w wątpliwość, czy długotrwałe eliminowanie przedstawicieli irańskiego kierownictwa pozwoli osiągnąć cele strategiczne zakładane przez Izrael i Stany Zjednoczone — wynika z publikacji rumuńskiego portalu Ziare.com i włoskiego dziennika Il Messaggero. Według tych doniesień Islamska Republika pokazała zdolność do reorganizacji struktury dowodzenia nawet wtedy, gdy kolejni wysocy rangą przedstawiciele są eliminowani. Powołanie Mojtaby Chameneiego na Najwyższego Przywódcę w ciągu kilku dni od śmierci jego ojca pokazało, że reżim potrafi utrzymać ciągłość instytucjonalną pod presją. Portugalski serwis Notícias ao Minuto zestawił najważniejsze postaci reżimu zabite w uderzeniach — od Alego Chameneiego po Larijaniego — przedstawiając te straty jako historycznie bezprecedensowe dla Islamskiej Republiki. Włoska agencja ANSA podała, że reżim aktywnie reorganizuje strukturę dowodzenia, choć dokładny kształt tych zmian pozostaje niejasny w dostępnych źródłach. Połączenie nowego i według części doniesień rannego Najwyższego Przywódcy, nieobsadzonego stanowiska szefa bezpieczeństwa oraz trwającej kampanii wojskowej sprawia, że Islamska Republika zmaga się z kryzysem wewnętrznym, dla którego od rewolucji z 1979 r. nie ma potwierdzonego odpowiednika w jej historii.