Zmarł Frederick Wiseman. Wybitny dokumentalista i mistrz direct cinema miał 96 lat

Świat kina pogrążył się w żałobie po informacji o śmierci Fredericka Wisemana, która nastąpiła 16 lutego 2026 roku. Wiadomość o odejściu artysty przekazała jego rodzina oraz firma dystrybucyjna Zipporah Films. Wiseman był pionierem nurtu direct cinema, rezygnując w swoich dziełach z komentarza lektorskiego, wywiadów czy tradycyjnego podkładu muzycznego. Jego kamera była chłodnym, lecz wnikliwym obserwatorem rzeczywistości, skupiającym się na mechanizmach władzy i biurokracji w ramach struktur społecznych. Karierę rozpoczął głośnym i kontrowersyjnym dziełem „Titicut Follies” z 1967 roku, które ujawniało drastyczne warunki panujące w szpitalu dla obłąkanych przestępców w Bridgewater. Film ten przez lata podlegał cenzurze, co tylko ugruntowało pozycję Wisemana jako twórcy nieustraszonego. W kolejnych dekadach reżyser analizował różnorodne instytucje: od szkół publicznych („High School”) i jednostek policji („Law and Order”), po świątynie kultury, jak paryska opera („La Danse”) czy National Gallery w Londynie. Jego filmy, często trwające po kilka godzin, stanowiły unikalną kronikę zachodniej cywilizacji drugiej połowy XX i początku XXI wieku. Frederick Wiseman, zanim poświęcił się filmowi, odebrał staranne wykształcenie prawnicze na Uniwersytecie Yale i prowadził wykłady z medycyny sądowej, co w dużej mierze ukształtowało jego analityczne podejście do badanych tematów. Mimo zaawansowanego wieku Wiseman pozostawał aktywny zawodowo niemal do końca życia. W wieku 93 lat zadebiutował w kinie fabularnym filmem „A Couple” (2022), a jego ostatnie dzieło dokumentalne, „Menus-Plaisirs – Les Troisgros”, miało premierę w 2023 roku. Za swoją twórczość otrzymał liczne wyróżnienia, w tym prestiżowego Honorowego Oscara w 2016 roku oraz Złotego Lwa za całokształt twórczości na festiwalu w Wenecji w 2014 roku. „Moje filmy nie są tylko obiektywnym zapisem, lecz moją osobistą interpretacją tego, co widzę; dokument może być tak samo złożony i subtelny jak dobra powieść.” — Frederick Wiseman 50 — tytułów liczy filmografia tego wybitnego reżysera Krytycy podkreślają, że Wiseman posiadał niezwykłą zdolność wydobywania uniwersalnych prawd z codziennych, pozornie prozaicznych sytuacji. Jego śmierć zamyka pewien rozdział w historii kinematografii, jednak jego metoda pracy, oparta na setkach godzin materiału surowego i rygorystycznym montażu, pozostanie punktem odniesienia dla kolejnych twórców kina obserwacyjnego. Najważniejsze wyróżnienia Fredericka Wisemana: 1. Oscar Honorowy (za całokształt twórczości, 2016); 2. Złoty Lew (za całokształt, Wenecja 2014); 3. Złota Karoca (festiwal w Cannes, 2021); 4. Nagroda Emmy (wielokrotny laureat i nominowany) Pozostawił po sobie dzieło, które jest nie tylko sztuką, ale przede wszystkim bezcennym archiwum ludzkich zachowań w obliczu skomplikowanych systemów społecznych i organizacyjnych.