Kosmiczny teleskop Vera C. Rubin generuje miliony nowych obserwacji nocą

Społeczność astronomiczna obudziła się w ostatnich dniach pod prawdziwą lawiną danych z kosmosu. Przedwcześnie uruchomiony system alarmowy nowego gigantycznego teleskopu Vera C. Rubin, znajdującego się w Cerro Pachón w Chile, wysłał do naukowców na całym świecie ponad 800 tysięcy powiadomień w ciągu jednej nocy. Każde z nich informowało o potencjalnie nowym lub zmieniającym się obiekcie na niebie – od asteroid w naszym Układzie Słonecznym po odległe wybuchy supernowych. Ten niespodziewany zalew, choć częściowo kontrolowany, ujawnił bezprecedenesową moc obserwacyjną instrumentu, który formalnie rozpocznie swoją misję dopiero w przyszłym roku. Teleskop Vera C. Rubin, nazwany na cześć amerykańskiej astronom, to jeden z najambitniejszych projektów w historii obserwacji kosmosu. Jego 8,4-metrowe zwierciado i rekordowa 3,2-miliardopikselowa kamera są zaprojektowane do przeglądania całego dostępnego nieba z Chile co kilka nocy. Głównym celem 10-letniego przeglądu LSST jest skatalogowanie miliardów galaktyk i stworzenie swoistego „filmu” wszechświata, który ujawni jego dynamiczną naturę. 800 000 — potencjalnie nowych obiektów wykrytych w jedną noc Zdaniem naukowców oznacza to rewolucję w dziedzinie astronomii przejściowej, czyli badania zjawisk krótkotrwałych. „This telescope is going to change time-domain astronomy from the study of individual objects to a statistical study of populations. Instead of looking for a needle in a haystack, we now have an alarm system that tells us where the needles are.” (Ten teleskop zmieni astronomię przejściową z nauki o badaniu poszczególnych obiektów w naukę statystyczną. Zamiast szukać igły w stogu siana, mamy teraz system alarmowy, który mówi nam, gdzie te igły się znajdują.) — Federica Bianco Jednocześnie incydent z masą nieweryfikowanych powiadomień obnażył praktyczne wyzwania związane z tak ogromnym strumieniem informacji. Artykuły źródłowe opisują, jak astronomowie otrzymywali dziesiątki tysięcy alertów, z których wiele mogło być fałszywymi alarmami spowodowanymi przez satelity, kosmiczne śmieci lub artefakty detektora. Nowożytna astronomia systematycznie zmierza ku automatyzacji i skali. Od czasu wynalezienia teleskopu przez Galileusza w 1609 roku, każde kolejne pokolenie instrumentów zwiększało zasięg i szczegółowość obserwacji. Projekty takie jak Vera C. Rubin są naturalną kontynuacją tej ewolucji, wykorzystującą moc obliczeniową i algorytmy sztucznej inteligencji do analizy danych, które przerastają ludzkie możliwości percepcji. Pełne uruchomienie systemu przewidziane jest na 2025 rok. Wtedy teleskop ma generować nawet 10 milionów alertów każdej nocy, które będą podlegać rygorystycznej automatycznej i półautomatycznej weryfikacji, zanim trafią do naukowców. Obecny epizod był jednak wymowną zapowiedzią nadchodzącej ery, w której niebo będzie monitorowane w czasie rzeczywistym na niespotykaną dotąd skalę, stawiając przed astronomią zarówno nieograniczone możliwości odkryć, jak i problemy związane z zarządzaniem danymi, które trudno dziś w pełni przewidzieć.