Powszechnie powielany mit głoszący, iż jeden na dwustu współczesnych mężczyzn ma w żyłach krew Czyngis-chana, został podważony przez nowe badania genetyczne. Analiza kopalnego DNA z pochówków okresu Złotej Ordy wskazuje, że rzeczywisty odsetek potomków mongolskiego wodza jest znacznie niższy, a historia jego genetycznego dziedzictwa jest bardziej złożona. Dotychczasowe szacunki opierały się na badaniach z 2003 roku, które sugerowały istnienie szczególnej linii chromosomu Y rozpowszechnionej wśród 8% mężczyzn Azji Środkowej.

Podważenie tezy o 1 na 200

Nowe badania genetyczne prowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców przeczą powszechnie powielanej statystyce, według której około 0,5% męskiej populacji świata, czyli jeden na dwustu mężczyzn, ma być potomkiem Czyngis-chana. Według analiz opublikowanych w lutym 2026 roku, odsetek ten jest znacznie niższy.

Analiza DNA Złotej Ordy

Kluczowe dla nowych ustaleń było zbadanie starożytnego DNA pochodzącego ze szkieletów elitarnych wojowników i dostojników z czasów Złotej Ordy. Próbki te pozwoliły na dokładniejsze prześledzenie konkretnych linii rodowych i oddzielenie potomków bezpośredniej rodziny władcy od szerszej populacji posiadającej podobny haplotyp.

Geneza mitu z 2003 roku

Mit o masowym pochodzeniu od Czyngis-chana wywodzi się z publikacji naukowej z 2003 roku. Badacze zauważyli wówczas, że około 8% mężczyzn w dużej części Azji posiadało bardzo podobny chromosom Y, którego źródło datowano na około 1000 lat temu, czyli okres życia założyciela imperium mongolskiego. Ekstrapolacja tych danych na skalę globalną dała wspomniany wynik 0,5%.

Ograniczenia wcześniejszych badań

Naukowcy wskazują, że wcześniejsze badania opierały się głównie na analizie współczesnych populacji, co utrudniało jednoznaczne przypisanie konkretnej linii genetycznej jednemu, historycznemu przodkowi. Nowe podejście, łączące dane archeologiczne z genetyką historyczną, pozwala na dokładniejsze mapowanie pochodzenia.

Powszechnie znana teza, że jeden na dwustu współczesnych mężczyzn na świecie jest potomkiem Czyngis-chana, została podważona przez najnowsze badania naukowe. Czyngis-chan, właściwie Temudżyn, był założycielem imperium mongolskiego w XIII wieku, które w okresie największej ekspansji stało się największym państwem lądowym w historii, rozciągającym się od Korei po Europę Wschodnią. Jego sukcesy militarne i polityczne łączyły się z rozległym haremem, co przez wieki budowało legendę o niezwykłym dziedzictwie genetycznym. Nowa analiza, opublikowana na przełomie lutego 2026 roku, opiera się na materiałach genetycznych pozyskanych ze szkieletów z okresu Złotej Ordy. Naukowcy przebadali DNA pochodzące z elitarnych pochówków mongolskich, aby dokładniej zidentyfikować linie rodowe bezpośrednio związane z rodziną panującą. Wyniki sugerują, że wcześniejsze szacunki, wywodzące się z głośnego badania z 2003 roku, były zbyt daleko idące. To starsze badanie wykryło, że około 8% mężczyzn w Azji Środkowej posiada szczególny wariant chromosomu Y, który najprawdopodobniej pojawił się w Mongolii około tysiąca lat temu. Naukowcy przypisali tę ekspansję sukcesowi reprodukcyjnemu Czyngis-chana i jego męskich potomków, co po ekstrapolacji na skalę globalną dało wynik 0,5% światowej męskiej populacji. Obecny zespół badawczy podkreśla jednak, że współistnienie takiego samego lub bardzo podobnego chromosomu Y w dużej populacji nie musi oznaczać pochodzenia od jednej osoby. Może to być efekt tzw. efektu założyciela, gdzie konkretna linia męska rozprzestrzeniła się w wyniku migracji, podbojów i wysokiego statusu społecznego danej grupy, a nie wyłącznie dzięki rozrodczości jednego władcy. 8% — mężczyzn w Azji Środkowej ma podobny chromosom Y Nowe badania wskazują, że linia genetyczna powiązana z rodziną Czyngis-chana jest węższa, a wiele osób noszących podobny haplotyp może wywodzić się od innych prominentnych mężczyzn z tej samej epoki lub wcześniejszych okresów. To skomplikowane dziedzictwo jest wynikiem wielowiekowych migracji, mieszania się populacji i zawiłości w dziedziczeniu chromosomu Y, które jest trudne do jednoznacznego przypisania jednemu przodkowi na podstawie samych danych współczesnych. Publikacja stanowi część szerszego trendu w genetyce historycznej, która coraz częściej weryfikuje popularne, uproszczone narracje o pochodzeniu. Podczas gdy historyczne imperium mongolskie niewątpliwie odcisnęło trwałe piętno na strukturze genetycznej Eurazji, nowe dane sugerują, że spuścizna samego Czyngis-chana mogła być przeceniana. Naukowcy wzywają do ostrożności w interpretowaniu takich danych i podkreślają znaczenie interdyscyplinarnego podejścia, łączącego archeologię, historię i genetykę.

Mentioned People

  • Czyngis-chan — Władca mongolski, założyciel imperium mongolskiego w XIII wieku, którego dziedzictwo genetyczne było przedmiotem badań.

Sources: 5 articles from 5 sources