Microsoft ukończył projekt Silica, przechowujący dane w szkle przez 10 tysięcy lat

Microsoft formalnie zakończył wieloletni projekt badawczy o nazwie Silica, którego celem było stworzenie metody archiwizacji danych cyfrowych na okres tysięcy lat. Technologia opiera się na zapisie informacji w prostokątnych płytkach ze szkła borokrzemianowego o grubości około 2 milimetrów. Za pomocą lasera femtosekundowego dane są wypalane w strukturze materiału, tworząc trójwymiarową siatkę mikroskopijnych struktur zwanych woksli. Odczyt odbywa się poprzez oświetlenie nośnika spolaryzowanym światłem i analizę obrazu przez algorytmy uczenia maszynowego, przy czym sam nośnik pozostaje nieruchomy.

Próby stworzenia nośników danych zdolnych przetrwać stulecia czy tysiąclecia sięgają czasów starożytnych, od glinianych tabliczek po papirus. W erze cyfrowej wyzwanie jest szczególnie palące, ponieważ tradycyjne nośniki – dyski twarde, taśmy magnetyczne, płyty CD – ulegają degradacji w skali zaledwie kilkudziesięciu lat, grożąc utratą ogromnych zasobów kultury i wiedzy.

Kluczową zaletą szklanych nośników jest ich niezwykła trwałość. Jak wynika z publikacji w czasopiśmie „Nature”, są one odporne na działanie wody, pól magnetycznych, ekstremalnych temperatur oraz fizycznych wstrząsów. Te właściwości pozwalają na przechowywanie ich w pasywnych, nieklimatyzowanych archiwach, co radykalnie obniża koszty długoterminowego składowania w porównaniu z utrzymywaniem serwerowni. Główna badaczka projektu, Antje Weisheit, podkreślała znaczenie tej technologii dla ochrony dziedzictwa cywilizacji.

„This is an exciting step towards solving one of the biggest challenges of our time: how to preserve our digital heritage for future generations.” (To ekscytujący krok w kierunku rozwiązania jednego z największych wyzwań naszych czasów: jak zachować cyfrową spuściznę dla przyszłych pokoleń.) — Antje Weisheit

Mimo obiecujących parametrów trwałości, technologia boryka się z poważnymi ograniczeniami, które blokują jej komercyjne wdrożenie. Podstawową barierą jest skrajnie wolny proces zapisu. Aby wypełnić całą dostępną pojemność nośnika, wynoszącą 4,8 TB — pojemność szklanej płytki, potrzeba obecnie ponad 18 dni ciągłej pracy lasera. Dla porównania, nowoczesne macierze dyskowe potrafią zapisać podobną ilość danych w ciągu kilku godzin. Ponadto, urządzenia do zapisu i odczytu są duże, skomplikowane i bardzo drogie, co czyni je niepraktycznymi poza wyspecjalizowanymi centrami badawczymi.

Porównanie nośników długoterminowych: Przewidywana trwałość: 30-50 lat (taśma LTO) → 10 000 lat (szkło); Czas zapisu 5 TB: ~3 godziny (dyski SSD) → ~19 dni (szkło); Odporność na środowisko: Wymaga klimatyzacji → Odporny na wodę, magnetyzm, wstrząsy

Ogłoszenie Microsoftu nie zawierało zapowiedzi dalszych intensywnych prac rozwojowych ani harmonogramu wprowadzenia produktu na rynek. Firma przedstawiła projekt Silica jako udane zamknięcie etapu badań podstawowych, które poszerzyło wiedzę na temat możliwości przechowywania danych, ale bez bezpośredniej ścieżki do komercjalizacji. W komunikacji podkreślono, że technologia pozostanie w sferze badań i może stanowić podstawę dla przyszłych, bardziej praktycznych rozwiązań, być może we współpracy z archiwami narodowymi czy instytucjami kultury.