Rozszerzenie programów przesiewowych raka szyjki macicy w regionach Hiszpanii

Władze dwóch hiszpańskich wspólnot autonomicznych – Andaluzji i Wysp Kanaryjskich – ogłosiły plany dotyczące rozszerzenia lub uruchomienia populacyjnych programów badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. Decyzje te zapadły w ostatnich dniach i zostały ogłoszone w lokalnych parlamentach, choć ich harmonogramy znacząco się różnią. W Andaluzji, zgodnie z zapowiedzią radcy zdrowia Antonia Sanza, od marca 2026 roku do istniejącego programu zostaną włączone kobiety w wieku 40-49 lat. Jak poinformował, celem jest objęcie badaniami 100% populacji docelowej do 2029 roku; obecny wskaźnik uczestnictwa wynosi 84%. Od lipca 2024 roku, gdy program się rozpoczął, z badań skorzystało już 121 tysięcy kobiet. Sanz podkreślił, że działania mają charakter „homogeniczny, globalny i uregulowany”. Rak szyjki macicy, wywoływany głównie przez onkogenne typy wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), przez dziesięciolecia był główną przyczyną zgonów onkologicznych kobiet w wielu krajach. Przełomem okazało się opracowanie w latach 80. i 90. XX wieku testów cytologicznych (tzw. test PAP), a następnie – na przełomie tysiącleci – skutecznych szczepionek profilaktycznych. Dzięki tym narzędziom choroba stała się w dużej mierze możliwa do uniknięcia i wczesnego wykrycia. Na Wyspach Kanaryjskich sytuacja jest odmienna. Radczyni zdrowia, Esther Monzón, potwierdziła w parlamencie regionalnym, że tamtejszy program przesiewowy rozpocznie się dopiero w drugiej połowie 2026 roku. Będzie on wdrażany etapowo, zaczynając od wybranych obszarów zdrowia, by ostatecznie objąć docelową grupę 635 tysięcy kobiet w wieku 25-65 lat. Przed badaniem kobiety będą otrzymywały zaproszenia listowne lub SMS. Zapowiedź ta spotkała się z krytyką opozycyjnej partii PSOE, która zarzuciła rządowi kanaryjskiemu opóźnienia wynikające z braku woli politycznej, a nie problemów technicznych. Różnica w tempie wdrażania programów w obu regionach ilustruje nierówności w dostępie do profilaktyki onkologicznej w ramach zdecentralizowanego hiszpańskiego systemu zdrowia. Podczas gdy Andaluzja rozszerza istniejący już program, Wyspy Kanaryjskie dopiero rozpoczynają jego organizację. Wspólnym mianownikiem jest nacisk na badania cytologiczne, które zgodnie z wytycznymi hiszpańskiego Sistema Nacional de Salud są podstawową metodą skriningu. Dla najstarszej grupy wiekowej (25-34 lata) standardowo wykonuje się cytologię, a w przypadku kobiet w wieku 35-65 lat coraz częściej stosuje się także testy w kierunku DNA HPV. Antonio Sanz, radca zdrowia Andaluzji, w swojej wypowiedzi przypomniał, że dzięki programom profilaktycznym udało się zredukować śmiertelność z powodu raka szyjki macicy o 80%, co podkreśla kluczową rolę wczesnego wykrywania. W obu przypadkach ogłoszenia były odpowiedzią na pytania lub interpelacje poselskie, co wskazuje, że temat profilaktyki nowotworowej jest przedmiotem aktywności kontrolnej lokalnych parlamentów i budzi istotne zainteresowanie polityczne.