Nowa nadzieja w walce z Alzheimerem. Badacze testują terapię CAR-T na myszach

Hiszpańskie portale informacyjne donoszą o potencjalnym przełomie w badaniach nad chorobą Alzheimera. Naukowcy rozpoczęli testowanie adaptacji terapii CAR-T, znanej z rewolucyjnych sukcesów w onkologii hematologicznej, jako narzędzia do walki z demencją. Wstępne wyniki badań przedklinicznych na myszach, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym, wskazują, że genetycznie zaprojektowane limfocyty T pacjenta można „nauczyć” rozpoznawania i niszczenia toksycznych złogów białka beta-amyloidu w mózgu. Jest to o tyle istotne, że akumulacja tego białka jest uważana za jedną z głównych przyczyn neurodegeneracji w Alzheimerze. Dotychczasowe terapie farmakologiczne skupiały się głównie na łagodzeniu objawów choroby lub spowalnianiu jej postępu w ograniczonym stopniu, nie zaś na usuwaniu jej przyczyny. Nowe podejście ma potencjał zmiany tego paradygmatu. Choroba Alzheimera, po raz pierwszy opisana w 1906 roku przez Aloisa Alzheimera, jest najczęstszą przyczyną demencji na świecie. Przez dziesięciolecia badania koncentrowały się na amyloidowej i tauowej hipotezie powstawania choroby, a główne wysiłki terapeutyczne szły w kierunku tworzenia przeciwciał monoklonalnych. Pierwsze leki tego typu, jak aducanumab czy lecanemab, uzyskały kontrowersyjną aprobatę regulacyjną w ostatnich latach, ich skuteczność jest jednak umiarkowana, a działanie skupia się na zmniejszaniu istniejących już złogów. Mechanizm działania nowej terapii polega na pobraniu od pacjenta limfocytów T, ich genetycznej modyfikacji w laboratorium za pomocą wektora wirusowego w celu wyrażenia chimerycznego receptora antygenowego (CAR), a następnie ponownym wstrzyknięciu ich do organizmu. Receptor ten jest zaprojektowany tak, by specyficznie wiązał się z beta-amyloidem. W teorii zmodyfikowane komórki immunologiczne mogłyby przemieszczać się przez barierę krew-mózg i prowadzić „czystkę” z patologicznych białek. „La terapia CAR-T contra el alzhéimer es un enfoque pionero y audaz. Si se confirma su seguridad, podría revolucionar la neurología como lo ha hecho con la oncología.” (Terapia CAR-T przeciwko Alzheimerowi to pionierskie i odważne podejście. Jeśli bezpieczeństwo zostanie potwierdzone, może zrewolucjonizować neurologię podobnie jak onkologię.) — Gloria Álvarez, redaktor naukowy Mimo obiecujących danych z modelu zwierzęcego, badacze podkreślają poważne wyzwania. Głównym z nich jest bezpieczeństwo: nadmierna lub niekontrolowana odpowiedź immunologiczna w delikatnym środowisku mózgu mogłaby spowodować poważne skutki uboczne, takie jak neurotoksyczność czy obrzęk. Ponadto, należy potwierdzić, że redukcja amyloidu faktycznie przekłada się na znaczącą i trwałą poprawę funkcji poznawczych, a nie tylko na zmianę biomarkerów. Kolejnym krokiem będą długoterminowe badania na większych zwierzętach, by ocenić potencjalne ryzyko. Nawet w optymistycznym scenariuszu, kliniczne próby z udziałem ludzi są odległe o kilka lat. „La inmunoterapia que está curando el cáncer se atreve con el alzhéimer” (ABC) — Tytuł sugeruje, że immunoterapia „leczy” raka, co jest znacznym uproszczeniem. Terapia CAR-T jest wysoce skuteczna w niektórych typach nowotworów krwi, ale nie we wszystkich, a określenie „leczy” może wprowadzać w błąd co do jej uniwersalnej skuteczności. Ponadto użycie słowa „odważa się” (atreve) nadaje doniesieniu niepotrzebnie sensacyjny ton. Badania te wpisują się w szerszy trend poszukiwania zastosowań technologii CAR-T poza onkologią. Trwają prace nad jej wykorzystaniem w chorobach autoimmunologicznych, takich jak toczeń czy twardzina, a także w zwalczaniu zakażeń wirusowych, takich jak HIV. Sukces w obszarze Alzheimera mógłby zatem otworzyć drzwi do zupełnie nowej klasy terapii dla wielu nieuleczalnych dotąd schorzeń przewlekłych. Jednocześnie pozostają pytania o koszt takiego leczenia – terapia CAR-T w onkologii jest jednym z najdroższych dostępnych zabiegów – oraz o logistykę jej wdrożenia, wymagającą wyspecjalizowanych centrów. Mimo tych wyzwań, sama koncepcja reprezentuje świeże i potencjalnie przełomowe myślenie o terapii chorób neurodegeneracyjnych, oferując nadzieję milionom pacjentów i ich rodzin na całym świecie.