Londyn zawiesza zwrot archipelagu Czagos na prośbę Donalda Trumpa

Wielka Brytania zawiesiła planowany na 11 kwietnia 2026 roku zwrot archipelagu Czagos Mauritiusowi, powołując się na brak poparcia ze strony prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa. Rzecznik premiera Keira Starmera potwierdził tę decyzję, zaznaczając, że choć Londyn nadal uważa porozumienie za najlepszy sposób na zabezpieczenie przyszłości bazy wojskowej na Diego Garcia, to od początku warunkował postępy w tej sprawie zgodą Waszyngtonu. Ustawa wymagała przyjęcia przez obie izby parlamentu przed końcem obecnej sesji zaplanowanym na maj, jednak przepisy te nie zostaną uwzględnione w mowie tronowej wyznaczającej program kolejnej kadencji. Trump, który początkowo wydawał się akceptować układ, później zmienił zdanie i publicznie go potępił, nazywając porozumienie „dużym błędem” oraz „wielką głupotą” Londynu. Były szef dyplomacji: brak innej drogiSimon McDonald, najwyższy rangą urzędnik w Foreign Office w latach 2015–2020, stwierdził, że rząd nie miał innego wyjścia, jak tylko „głęboko zamrozić” porozumienie. W programie Today w BBC Radio 4 McDonald ocenił, że Wielka Brytania dążyła do dwóch równoległych celów — przestrzegania prawa międzynarodowego oraz wzmocnienia relacji z USA — co przy otwarcie wrogiej postawie amerykańskiego prezydenta stało się niemożliwe. Przypomniał, że Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości już w 2019 roku uznał, że archipelag powinien wrócić do Mauritiusa, co zobligowało ministrów do podjęcia działań, które Trump następnie podważył. McDonald ostrzegł również, że sytuacja ta odzwierciedla szerszą zmianę w normach międzynarodowych, twierdząc, iż USA przodują obecnie w „ignorowaniu prawa międzynarodowego”, co wcześniej czyniły Rosja i Chiny. Opisał nierozwiązany spór jako pozostałość po epoce kolonialnej trwającą ponad pół wieku, dodając, że jego rozwiązanie zajmie teraz jeszcze więcej czasu. Wielka Brytania wciąż nie otrzymała od Waszyngtonu formalnej noty dyplomatycznej, co jest technicznym, ale niezbędnym krokiem prawnym do wejścia traktatu w życie. „Gdy prezydent Stanów Zjednoczonych jest otwarcie wrogi, rząd musi przemyśleć strategię, dlatego ta umowa, ten traktat, zostaje na razie głęboko zamrożony.” — Simon McDonald via BBC Radio 4 Mauritius zapowiada walkę prawną, Czagosyjczycy czują się opuszczeniMinister spraw zagranicznych Mauritiusa Dhananjay Ramful odpowiedział na zawieszenie umowy deklaracją, że jego kraj wykorzysta wszelkie dostępne ścieżki dyplomatyczne i prawne. „Nie szczędzimy wysiłków, aby wykorzystać każdą drogę dyplomatyczną lub prawną w celu zakończenia procesu dekolonizacji w tej części Oceanu Indyjskiego.” — Dhananjay Ramful via France 24 Ramful przedstawił sprawę jako walkę o sprawiedliwość, a Mauritius zasygnalizował, że po interwencji Trumpa w zeszłym miesiącu analizuje już instrumenty prawne przeciwko Londynowi. Społeczność rdzennych mieszkańców Czagos, spośród których około 2000 osób zostało przesiedlonych w latach 1960–1973 w celu budowy bazy, również wyraziła rozczarowanie. Toby Noskwith, rzecznik grupy Indigenous Chagossian People, stwierdził, że proces ten konsekwentnie spychał na margines osoby najbardziej poszkodowane. „Jesteśmy zdumieni, że doszło do tego punktu. Sprawę przedstawia się głównie jako kwestię między państwami, ale osobami pominiętymi w tym procesie są Czagosyjczycy, zwłaszcza starszyzna i ci, którzy przeżyli przesiedlenia.” — Toby Noskwith via Reuters Noskwith zakwestionował również zasadność wydawania ogromnych sum na negocjacje, które ostatecznie nie przyniosły rezultatu. Umowa o wartości 3,4 miliarda funtów i strategiczne znaczenie Diego GarciaPorozumienie podpisane w maju 2025 roku przewidywało zwrot suwerenności nad archipelagiem Czagos Mauritiusowi przy zachowaniu przez Wielką Brytanię 99-letniej dzierżawy wyspy Diego Garcia w celu utrzymania bazy wojskowej. 3.4 (miliarda funtów) — łączna kwota płatności dla Mauritiusa w ciągu 100 lat obowiązywania umowy Zgodnie z warunkami Mauritius miał otrzymywać około 101 milionów funtów rocznie, co w ciągu stulecia dałoby kwotę 3,4 miliarda funtów. Diego Garcia jest kluczowym punktem dla operacji wojskowych USA i Wielkiej Brytanii, w tym obu wojen w Iraku (1990–1991 i 2003–2011) oraz kampanii w Afganistanie w 2001 roku. Podczas niedawnego konfliktu USA i Izraela z Iranem strategiczne znaczenie bazy zostało uwypuklone przez doniesienia, m.in. w polskojęzycznym wydaniu Politico, o wystrzeleniu przez Iran dwóch pocisków balistycznych w kierunku Diego Garcia; oba cele chybiły. Zawieszenie umowy odzwierciedla także napięcia w relacjach brytyjsko-amerykańskich, po tym jak premier Starmer odmówił wsparcia dla ataków na Iran i ograniczył wykorzystanie brytyjskich baz przez USA wyłącznie do „operacji defensywnych”. Źródło rządowe określiło sytuację jako „wysoce frustrującą”, jednocześnie urzędnicy podkreślają, że nie porzucili planu całkowicie, a rozmowy z Waszyngtonem i Mauritiusem są kontynuowane.Archipelag Czagos, obejmujący ponad 60 wysp na Oceanie Indyjskim, został przejęty przez Wielką Brytanię w 1965 roku. Londyn wysiedlił rdzennych mieszkańców, aby umożliwić budowę bazy USA na Diego Garcia; ostatni rezydenci opuścili wyspy w 1973 roku. Terytorium to jest przedmiotem długotrwałego sporu prawnego, a w 2019 roku Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości wydał opinię, że archipelag powinien zostać zwrócony Mauritiusowi. Brytyjska suwerenność jest kwestionowana od momentu przejęcia wysp, a umowa z maja 2025 roku była najbardziej zaawansowaną próbą zakończenia tego trwającego ponad pół wieku sporu.Umowa w sprawie Czagos: ustalone warunki a stan obecny: Przekazanie suwerenności (before: Ustalone: Wielka Brytania zwróci archipelag Mauritiusowi, after: Zawieszone: ustawa nie przejdzie przez parlament przed majem 2026 r.); Dzierżawa Diego Garcia (before: Ustalone: 99-letnia dzierżawa dla UK/USA z opcją przedłużenia, after: Nierozstrzygnięte: brak formalnej noty dyplomatycznej z USA); Warunki finansowe (before: Ustalone: 101 mln funtów rocznie, 3,4 mld funtów w 100 lat, after: Zawieszone: płatności nie zostaną rozpoczęte)