Kryzys w NATO po rozmowach Trumpa z Rutte w Białym Domu

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte spędził w środę, 8 kwietnia 2026 roku, ponad dwie godziny w Białym Domu na spotkaniu z prezydentem USA Donaldem Trumpem. Rozmowy odbyły się w momencie, który analitycy określają jako punkt krytyczny dla sojuszu transatlantyckiego w związku z wojną w Iranie. Wizyta miała miejsce niespełna dobę po tym, jak Stany Zjednoczone i Iran zgodziły się na kruche, dwutygodniowe zawieszenie broni. Nastąpiło to po groźbach Trumpa dotyczących zniszczenia irańskiej infrastruktury cywilnej, jeśli Teheran nie zapewni bezpiecznego przejścia przez Cieśninę Ormuz. Rzeczniczka prasowa Białego Domu Karoline Leavitt przytoczyła słowa Trumpa o sojusznikach z NATO wypowiedziane przed spotkaniem: „„Zostali poddani próbie i zawiedli”.” — Donald Trump via Karoline Leavitt via RTE.ie Leavitt stwierdziła również, że państwa NATO „odwróciły się od narodu amerykańskiego”, który finansuje obronność ich krajów. W dniach poprzedzających spotkanie Trump zaostrzył krytykę 77-letniego sojuszu, nazywając go „papierowym tygrysem” i sugerując, że Stany Zjednoczone mogą rozważyć wystąpienie z organizacji, po tym jak kraje członkowskie zignorowały jego wezwanie do udzielenia pomocy wojskowej w celu odblokowania drogi wodnej Ormuz.

Rutte określa sytuację jako złożoną i broni europejskich sojuszników

W rozmowie z CNN po spotkaniu Rutte opisał wymianę zdań jako „bardzo szczerą i otwartą” dyskusję między „dwoma dobrymi przyjaciółmi”, przyznając jednocześnie, że frustracja Trumpa jest zrozumiała. Rutte podkreślił, że „zdecydowana większość narodu europejskich” wsparła amerykańsko-izraelską kampanię wojskową poprzez udostępnienie baz, logistykę oraz zezwolenia na przeloty, argumentując, że ogólny obraz sytuacji nie jest „czarno-biały”. „„Działania Stanów Zjednoczonych były możliwe również dlatego, że wiele krajów europejskich wywiązało się ze swoich zobowiązań. Jednak nie wszystkie. I w pełni rozumiem rozczarowanie prezydenta”.” — Mark Rutte via Mediafax.ro Rutte przyznał, że niektóre kraje NATO odmówiły udostępnienia swoich baz lub przestrzeni powietrznej dla operacji związanych z konfliktem w Iranie, ale nie wymienił ich z nazwy. Przypomniał również Trumpowi o tak zwanym zobowiązaniu z Hagi, mówiąc prezydentowi USA, że jego przywództwo doprowadziło do „transformacyjnej zmiany w NATO” w zakresie wydatków na obronność. Rutte przedstawił także szerszą argumentację za wartością sojuszu, stwierdzając, że NATO istnieje zarówno po to, by gwarantować bezpieczeństwo Europy, jak i zapewniać Stanom Zjednoczonym platformę do projekcji siły na świecie. „„Ograniczenie irańskich zdolności nuklearnych i balistycznych jest niezbędne, a Iran nie może wejść w posiadanie takich możliwości”.” — Mark Rutte via Mediafax.ro

Dosadny wpis Trumpa na Truth Social po zakończeniu rozmów

Mimo starań Rutte, by złagodzić konfrontację, Trump jasno przedstawił swoje stanowisko we wpisie na platformie Truth Social po zakończeniu spotkania. „„NATO NIE BYŁO Z NAMI, GDY GO POTRZEBOWALIŚMY, I NIE BĘDZIE GO, JEŚLI ZNOWU BĘDZIEMY W POTRZEBIE. PAMIĘTAJCIE O GRENLANDII, TYM WIELKIM, ŹLE ZARZĄDZANYM KAWAŁKU LODU!!!”” — Donald Trump via The Guardian Trump stwierdził, że jego ostatnie frustracje związane z sojuszem zaczęły się od europejskiego sprzeciwu wobec planowanego przejęcia Grenlandii, a wojna w Iranie wyniosła te urazy na nowy poziom. Leavitt przyznała przed spotkaniem, że Trump omawiał możliwość opuszczenia NATO, mówiąc, że jest to „coś, o czym prezydent będzie rozmawiał za kilka godzin z sekretarzem generalnym Rutte”. Rutte uchylił się od bezpośredniej odpowiedzi na pytanie CNN, czy Trump podniósł groźbę wycofania się USA, mówiąc jedynie, że dyskusja była „bardzo szczera i otwarta”, a Trump „uważnie słuchał” jego argumentów. Według dziennika The Guardian, Kongres uchwalił w 2023 roku ustawę, która uniemożliwia prezydentowi USA wystąpienie z NATO bez zgody parlamentu. Kilka krajów NATO stawiało opór amerykańskiej kampanii, odmawiając samolotom wojskowym USA korzystania z ich przestrzeni powietrznej lub odmawiając wysłania sił morskich do pomocy w odblokowaniu Cieśniny Ormuz dla tankowców energetycznych.

NATO zostało założone w 1949 roku jako sojusz obrony zbiorowej, którego główną zasadą jest uznanie ataku na jednego członka za atak na wszystkich. Klauzula wzajemnej obrony, znana jako Artykuł 5, została powołana po raz pierwszy w historii w 2001 roku po atakach z 11 września na Stany Zjednoczone, aby wesprzeć Waszyngton. Trump w swojej pierwszej kadencji prezydenckiej również sugerował, że ma uprawnienia do jednostronnego wycofania Stanów Zjednoczonych z NATO, co skłoniło Kongres do uchwalenia w 2023 roku przepisów wymagających zgody parlamentu na taki krok.

Kruche zawieszenie broni: miny w Ormuz i uderzenia na Liban

Tło dyplomatyczne spotkania w Białym Domu pozostaje niestabilne, a dwutygodniowe zawieszenie broni między USA a Iranem jest określane przez liczne media jako kruche. Iran zapowiedział blokowanie Cieśniny Ormuz minami do czasu zakończenia wojny, co spowodowało gwałtowny wzrost cen energii na świecie i skomplikowało perspektywę udziału Europy w operacjach rozminowywania. Według dwóch europejskich dyplomatów cytowanych przez agencję Reuters, jest mało prawdopodobne, aby kraje europejskie dołączyły do takich misji w czasie trwania działań wojennych. BBC poinformowało, że izraelskie ataki w Libanie również dodatkowo obciążają porozumienie o zawieszeniu broni. Oana Lungescu, była rzeczniczka NATO, obecnie związana z Royal United Services Institute w Londynie, określiła obecny moment jako „niebezpieczny punkt dla sojuszu transatlantyckiego”. Rutte ostrzegł oddzielnie, że wyłącznie dyplomatyczne podejście do ambicji nuklearnych Iranu grozi powtórzeniem scenariusza z Korei Północnej, gdzie długotrwałe negocjacje nie zapobiegły opracowaniu broni jądrowej. 32 (państwa członkowskie) — liczba członków sojuszu NATO, który Trump grozi opuścić