Setny kamień pamięci Stolperstein wmurowano w Cottbus dla upamiętnienia ofiar narodowego socjalizmu

W niemieckim mieście Cottbus, położonym we wschodniej części kraju w kraju związkowym Brandenburgia, odsłonięto setny kamień pamięci Stolperstein. Wydarzenie to, odnotowane przez kilka głównych niemieckich tytułów prasowych, stanowi lokalny milestone w trwającym od dziesięcioleci procesie upamiętniania ofiar reżimu nazistowskiego. Kamienie Stolpersteine są inicjatywą artysty Guntera Demniga, który w 1992 roku rozpoczął projekt tworzenia rozproszonego, indywidualnego pomnika. Ideą jest wmurowanie mosiężnej tabliczki w kostkę brukową przed ostatnim dobrowolnie wybranym miejscem zamieszkania ofiary. Projekt Stolpersteine wywodzi się z szerszego europejskiego ruchu upamiętniania ofiar Holokaustu i innych zbrodni nazistowskich po II wojnie światowej. Przez dziesięciolecia dominowały duże, centralne pomniki. Inicjatywa Demniga, zapoczątkowana w latach 90., stanowiła przełomowe, oddolne podejście, stawiające na indywidualną pamięć i integrację historii z codzienną przestrzenią miejską. Do dziś w ponad 30 krajach Europy wmurowano ponad 100 tysięcy takich kamieni, co czyni je największym na świecie rozproszonym pomnikiem. Każdy kamień poświęcony jest jednej osobie – Żydom, Romom, osobom niepełnosprawnym, homoseksualistom, Świadkom Jehowy oraz innym grupom prześladowanym i mordowanym przez reżim narodowosocjalistyczny. Nazwa projektu ma charakter symboliczny: ma sprawić, że przechodzień „potknie się” wzrokiem i myślami, zatrzyma się na chwilę, by odczytać inskrypcję i oddać hołd ofierze. Proces tworzenia kamienia często angażuje lokalną społeczność, szkoły, historyków oraz rodziny ofiar, które prowadzą badania genealogiczne. Wmurowanie kamienia poprzedza ceremonia, podczas której odczytywane są biografie upamiętnianych osób. W przypadku Cottbus, miasta o bogatej, wielokulturowej historii, setny kamień podkreśla skalę lokalnego zaangażowania w projekt. Brandenburgia, jako region obejmujący m.in. dawny obóz koncentracyjny Sachsenhausen, jest szczególnie wrażliwa na kwestie pamięci. Inicjatywa Stolpersteine spotkała się z szerokim uznaniem, ale także z pewną krytyką – niektórzy zarzucali, że kamienie znajdują się na ziemi, po której można chodzić, co może być postrzegane jako brak szacunku. Mimo to projekt zdobył ogromną popularność i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli pamięci o ofiarach nazizmu w przestrzeni publicznej.