Kryzys w Éditions Grasset: 115 autorów opuszcza wydawnictwo po odwołaniu dyrektora

W środę wieczorem 15 kwietnia grupa 115 autorów ogłosiła odejście z Éditions Grasset. W zbiorowym liście otwartym przesłanym agencji AFP oraz dziennikowi „Le Monde” pisarze potępili odwołanie dyrektora generalnego Oliviera Nory, obarczając odpowiedzialnością za tę decyzję miliardera Vincenta Bolloré. Sygnatariusze, reprezentujący czołówkę współczesnej literatury francuskiej, określili usunięcie Nory jako „niedopuszczalny atak na niezależność redakcyjną i wolność twórczą”. List pod tytułem „Jesteśmy 115 autorami opuszczającymi Grasset” ukazał się o północy z środy na czwartek. Nora, który kierował wydawnictwem od 2000 roku, został odwołany we wtorek 14 kwietnia, choć oficyna nie podała konkretnych powodów tej decyzji. Autorzy oświadczyli, że nie podpiszą kolejnych książek z Grasset, wycofując tym samym swoje przyszłe dzieła z tego domu wydawniczego. Wśród osób podpisanych pod dokumentem znaleźli się powieściopisarze i eseiści, tacy jak Virginie Despentes, Sorj Chalandon, Bernard-Henri Lévy, Frédéric Beigbeder, Vanessa Springora, Laure Adler, Anne Sinclair, Jean-Paul Enthoven, Colombe Schneck oraz Judith Perrignon. Przejęcie przez grupę Bolloré w 2023 roku wpłynęło na sytuację oficynyGrasset stanowi część koncernu Hachette Livre, który przeszedł pod kontrolę Vincenta Bolloré w 2023 roku po przejęciu grupy Lagardère. Autorzy listu zarzucili Bolloré traktowanie wydawnictwa jak prywatnej własności, przypisując mu postawę wyrażoną słowami „Jestem u siebie i robię, co chcę”, mającą świadczyć o lekceważeniu twórców, redaktorów i czytelników. Pisarze zadeklarowali, że „odmawiają bycia zakładnikami wojny ideologicznej, której celem jest narzucenie autorytaryzmu w kulturze i mediach”. Kryzys w Grasset wpisuje się w schemat obserwowany w innych częściach grupy Hachette: wcześniej z powodu rozbieżności z nowym kierownictwem odeszli Arnaud Nourry, wieloletni szef Hachette Livre, oraz Sophie de Closets, kierująca marką Fayard. Od tego czasu Fayard, znany dotąd z publikacji historycznych, wydał książki postaci związanych z francuską prawicą i skrajną prawicą, w tym Nicolasa Sarkozy'ego, Jordana Bardelli i Philippe'a de Villiersa. Następcą Nory w Grasset ma zostać Jean-Christophe Thiery, dyrektor generalny Louis Hachette Group i bliski współpracownik Bolloré.Wydawnictwo Éditions Grasset zostało założone w 1907 roku przez Bernarda Grasseta, a w 1967 roku połączyło się z Éditions Fasquelle, tworząc Grasset & Fasquelle. Oficyna zdobyła w swojej historii 17 nagród Goncourtów i jest uznawana za jedną z kluczowych instytucji francuskiego życia literackiego. Hachette Livre należało do grupy Lagardère od 1981 roku, zanim w 2023 roku trafiło do strefy wpływów Vincenta Bolloré. Boualem Sansal, francusko-algierski pisarz będący w centrum obecnego sporu, w 2015 roku otrzymał Grand Prix du roman Akademii Francuskiej za powieść „2084: koniec świata”, a w styczniu 2026 roku został wybrany do Akademii Francuskiej po blisko rocznym pobycie w areszcie w Algierii. Spór o książkę Sansala bezpośrednią przyczyną zmianWedług źródeł zbliżonych do sprawy, na które powołują się media, bezpośrednim powodem odwołania Nory był spór o termin publikacji nowej książki Boualema Sansala. Pisarz ten przeniósł się do Grasset z wydawnictwa Gallimard po wyjściu na wolność z algierskiego aresztu. Według doniesień „strony odnotowały różnicę zdań” co do tego, czy relacja Sansala z uwięzienia powinna ukazać się już w czerwcu, czy jesienią, jak preferował Nora. 115 sygnatariuszy opisało Norę jako „spoiwo” wydawnictwa, które historycznie dawało przestrzeń autorom o bardzo różnych poglądach politycznych i intelektualnych. List podkreśla, że choć autorów wiążą z oficyną obowiązujące umowy, nie zamierzają powierzać jej swoich przyszłych prac pod nowym kierownictwem. Oczekuje się, że kryzys ten będzie głównym tematem dyskusji podczas Festiwalu Książki, który rozpoczął się w czwartek wieczorem w paryskim Grand Palais. Autorzy domagają się klauzuli sumienia w kontraktachPisarka i eseistka Caroline Fourest w czwartkowej rozmowie na antenie France Inter określiła Grasset jako „płuco francuskiego życia intelektualnego”, uznając obecną sytuację za przejaw zbyt agresywnej ekspansji kapitałowej. Argumentowała, że masowe odejście twórców obnażyło lukę prawną: w przeciwieństwie do dziennikarzy, autorzy nie posiadają formalnej klauzuli sumienia, która pozwalałaby im rozwiązywać umowy, gdy właściciel radykalnie zmienia profil redakcyjny wydawnictwa. „Kiedy właściciel kupuje gazetę i niszczy jej ducha oraz jakość redakcyjną, dziennikarze mają prawo odejść dzięki klauzuli sumienia. W wydawnictwach to nie istnieje i to być może jedna z bitew, które stoczymy.” — Caroline Fourest via Franceinfo Pisarz i dziennikarz Claude Askolovitch, który od 1994 roku wydał w Grasset osiem książek, uznał sytuację za „bezgranicznie smutną” i porównał metody Bolloré do wcześniejszego przekształcenia stacji iTélé w CNews. „Czuję się, jakby okradano mnie z części mojego życia.” — Claude Askolovitch via Franceinfo Askolovitch dodał, że ma poczucie „porzucania” swoich książek, które pozostają własnością wydawnictwa, jednak podkreślił, że winę za ten stan rzeczy ponosi wyłącznie kierownictwo firmy. 26 (lat) — Okres kierowania wydawnictwem Grasset przez Oliviera Norę do chwili odwołania