Wiesław Myśliwski nie żyje. Miał 94 lata, był dwa razy laureatem Nike

Wiesław Myśliwski, jeden z najbardziej cenionych polskich prozaików i dwukrotny laureat Nagrody Literackiej Nike, zmarł 29 marca 2026 roku w Warszawie w wieku 94 lat. Jego śmierć ogłosił Instytut Książki oraz katolicki tygodnik „Tygodnik Powszechny”. Myśliwski urodził się 25 marca 1932 roku w Dwikozach koło Sandomierza, w regionie świętokrzyskim, a całe dorosłe życie związał z Warszawą. Był powszechnie uznawany za najważniejszego literackiego kronikarza polskiej wsi i doświadczenia chłopskiego, a jego powieści wykraczały poza temat regionalny i podejmowały uniwersalne pytania o pamięć, los i ludzką egzystencję. Jego książki przełożono na ponad 20 języków, w tym angielski, niemiecki, francuski, arabski, hebrajski i gruziński.

Myśliwski studiował filologię polską na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, który ukończył w 1956 roku, a następnie pracował jako redaktor w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej. Debiut literacki ogłosił w 1967 roku powieścią „Nagi sad”, którą krytycy od razu uznali za tekst zaskakująco dojrzały. W latach 1975–1990 kierował zespołem redakcyjnym kwartalnika „Regiony”, a także redagował dwutygodnik kulturalny „Sycyna”. Znany był z wyjątkowo powolnego, skrupulatnego procesu pisania. Publikował kolejne powieści średnio co dziesięć lat i pracował ołówkiem, a nie na komputerze. Doktoraty honoris causa otrzymał od Uniwersytetu Opolskiego w 2009 roku oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2022 roku.

Dorobek Myśliwskiego obejmował sześć dekad i składały się na niego powieści, dramaty oraz eseje, które konsekwentnie wyrastały ze świata polskiej wsi i jej przemian w XX wieku. Powieść „Kamień na kamieniu” z 1984 roku ugruntowała jego wyjątkową pozycję w polskiej literaturze, a „Widnokrąg”, opublikowany w 1996 roku, przyniósł mu Nagrodę Nike. „Traktat o łuskaniu fasoli”, wydany w 2006 roku, przyniósł mu drugą Nike, dzięki czemu został pierwszym pisarzem, który zdobył tę nagrodę dwa razy. Jego ostatnią powieścią było „Ucho igielne”, które ukazało się w 2018 roku. Pomysł na „Traktat o łuskaniu fasoli” towarzyszył pisarzowi przez 40 lat, zanim przeniósł go na papier. Jego twórczość inspirowała liczne adaptacje teatralne i filmowe, w tym spektakl telewizyjny oparty na „Widnokręgu” w reżyserii Izabelli Cywińskiej oraz ekranizację „Klucznika” z Tadeuszem Łomnickim.

Wiesław Myśliwski — najważniejsze daty: — ; — ; — ; — ; — ; —

Politycy i pisarze żegnają go ponad podziałami W godzinach po ogłoszeniu informacji o śmierci Myśliwskiego hołd pisarzowi oddawali przedstawiciele różnych środowisk politycznych. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty nazwał go człowiekiem, który „nie szedł z duchem czasu”, zwracając uwagę, że pisał powoli, ołówkiem, bez końca poprawiał własne teksty i nigdy nie używał komputera. „Z jego prozy można się bardzo wiele nauczyć. Pokory, skupienia i cierpliwości w dzisiejszym zwariowanym czasie” — Włodzimierz Czarzasty via Polska Agencja Prasowa Minister kultury Marta Cienkowska przypomniała, że Myśliwski należał do autorów czytanych „z uwagą przez kolejne pokolenia na całym świecie”, a ukazanie się każdej jego książki określiła jako „prawie literackie święto”. Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski zaznaczył, że pisarz był honorowym obywatelem Warszawy i że choć urodził się w Dwikozach, całe dorosłe życie związał ze stolicą. Dziennikarz i pisarz Mariusz Szczygieł wspomniał Myśliwskiego bardzo osobiście, przyznając, że jego intelektualna obecność zawsze budziła w nim onieśmielenie. „Nikt mnie tak nie peszył jak pan Wiesław. Kiedy pani Hanna zaprosiła nas na wigilijną kolację i powiedziała, że będą Myśliwscy, wymyślałem wymówki ze strachu, że moja intelektualna mierność objawi się nieprzyzwoicie w obecności pana Wiesława” — Mariusz Szczygieł via Polska Agencja Prasowa

Pisarz, który wyniósł chłopski los do literatury uniwersalnej Dorobek literacki Myśliwskiego opierał się na umiejętności przekształcania konkretnego świata polskiej wsi w narzędzie uniwersalnego namysłu moralnego i filozoficznego. Krytycy opisywali jego powieści nie jako literaturę wiejską w wąskim znaczeniu, lecz jako moralitety osadzone w realiach XX-wiecznej Polski, które zachowywały uniwersalność ponad podziałami kulturowymi i pokoleniowymi. Autor czerpał z własnych doświadczeń z dzieciństwa — w tym z wojennych wspomnień płonących wsi widzianych z góry Winnica — aby nadać swojej prozie autobiograficzny podskórny ton, choć publicznie dystansował się od autobiografizmu. W rozmowie z tygodnikiem „Polityka” mówił, że literatura jest dla niego „próbą samopoznania” i że jego książki „wiedzą o mnie więcej niż ja sam i wiedzą to bardziej prawdziwie”. „Mam zawsze wrażenie, że każda moja książka jest niedokończona, że gdybym jeszcze z nią posiedział rok, dwa, trzy, napisałbym lepszą” — Wiesław Myśliwski via polityka.pl Otrzymał Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a w 2019 roku został uhonorowany Poznańską Nagrodą Literacką. Pisarka Joanna Bator napisała, że książki Myśliwskiego nigdy jej nie rozczarowały, nazywając go „niezależnym, wiernym sobie, niespiesznym, wolnym duchem” i dodając, że „był większy niż wszystkie nagrody literackie świata razem wzięte”.