Alexander Kluge nie żyje. Współtwórca Nowego Kina Niemieckiego miał 94 lata

Alexander Kluge, niemiecki pisarz, filozof i reżyser filmowy, który współtworzył ruch Nowego Kina Niemieckiego i przez ponad sześć dekad współkształtował niemieckie życie kulturalne, zmarł w Monachium w wieku 94 lat – poinformowało w czwartek w imieniu rodziny wydawnictwo Suhrkamp. Komunikat przekazano 26 marca 2026 roku. Kluge urodził się 14 lutego 1932 roku w Halberstadt, na terenie dzisiejszych wschodnich Niemiec, a jego dzieciństwo naznaczyły rządy nazistowskie i II wojna światowa. Suhrkamp opisał go jako „wyjątkowego autora i niezwykle przenikliwy umysł”, dodając, że trauma wojny kształtowała jego twórczość aż do końca. Jego śmierć nastąpiła mniej niż dwa tygodnie po śmierci bliskiego przyjaciela, filozofa Jürgena Habermasa, który zmarł 14 marca 2026 roku.

Od studenta prawa do zdobywcy Złotego Lwa w WenecjiKluge zaczynał studia od prawa, historii i muzyki sakralnej w Marburgu i Frankfurcie. Po uzyskaniu uprawnień adwokackich szkolił się u reżysera Fritza Langa, zanim zdecydowanie zwrócił się ku kinu. Pierwsze filmy krótkometrażowe nakręcił w 1961 roku, a w 1962 roku znalazł się wśród sygnatariuszy Manifestu z Oberhausen, uznawanego za dokument założycielski Nowego Kina Niemieckiego. Jego debiut fabularny, „Farewell to Yesterday” (Abschied von gestern), zdobył Srebrnego Lwa na festiwalu filmowym w Wenecji w 1966 roku. Dwa lata później, w 1968 roku, otrzymał w Wenecji Złotego Lwa za „Artists Under the Big Top: Perplexed”, co ugruntowało jego międzynarodową pozycję. W 1982 roku dostał w Wenecji specjalną nagrodę festiwalu za całokształt twórczości filmowej. Szczególnie trzy filmy wyznaczyły jego styl: „A Woman Without a Story” (1966), „Artists Under the Big Top: Perplexed” (1968) oraz „A Free Woman” (1973). W dwóch pierwszych i trzecim wystąpiła jego siostra, aktorka i lekarka Alexandra Kluge, która zmarła w 2017 roku.

Alexander Kluge — kluczowe daty: — ; — ; — ; — ; — ; —

Pisarz, który nie przestawał szukać nowych formPoza kinem Kluge zbudował równolegle pozycję jednego z najważniejszych niemieckich pisarzy. Należał do wpływowego kręgu literackiego Grupy 47 i obok prozy tworzył także teksty naukowe oraz filozoficzne. Jako pisarz zadebiutował w 1962 roku książką „Lebenslaufe” (Lives), czyli cyklem fikcyjnych biografii prowadzących przez historię Niemiec wokół przełomu 1945 roku. Znaczną część jego dorobku literackiego stanowiły krótkie opowieści zebrane w tomach takich jak „The Devil's Blind Spot”, z którego wybór opublikowało po hiszpańsku wydawnictwo Anagrama. Suhrkamp, z którym przez wiele dekad utrzymywał bliskie związki, opisywał jego metodę jako „często inspirowaną kinem, łączącą historie, dokumenty i refleksje”, co prowadziło do powstawania nowych form narracyjnych. 2003 (year) — W 2003 roku Kluge otrzymał Nagrodę Georga Büchnera. W 2008 roku przyznano mu Niemiecką Nagrodę Filmową za całokształt, a w 2009 roku Nagrodę Theodora W. Adorna. Jego ostatnim dziełem był „Primitive diversity”, dokument o generatywnej AI nakręcony w 2025 roku, co pokazało, że ciekawość intelektualna nie opuściła go także w ostatnich latach życia.

Ostatnie słowa dotyczyły Doliny Krzemowej i mglistego oświeceniaW jednym z ostatnich publicznych wystąpień Kluge wziął udział w dialogu z Jürgenem Habermasem, który był jego bliskim przyjacielem. „Żyjemy w świecie, który w dziwny sposób się zmienia. Niektórzy mówią nawet o mętnym oświeceniu, które wyłoniło się wokół Doliny Krzemowej.” — Alexander Kluge via EL MUNDO Kluge był także współtwórcą zbiorowego filmu „Germany in Autumn” z 1978 roku, razem z Volkerem Schlöndorffem i Rainerem Wernerem Fassbinderem. Film odnosił się do ofensywy terrorystycznej Frakcji Czerwonej Armii z 1977 roku. Jego siostra Alexandra Kluge, urodzona w 1937 roku i również pochodząca z Halberstadt, była ważną partnerką artystyczną w jego wczesnych filmach przed śmiercią w czerwcu 2017 roku. Niemiecki reżyser Christian Petzold, pytany przez media w Barcelonie w dniu ogłoszenia śmierci Klugego, mówił o pokoleniu twórców Nowego Kina Niemieckiego. Zauważył, że choć Werner Herzog i Wim Wenders pozostają aktywni, Kluge zawsze reprezentował w tym ruchu najbardziej radykalny nurt. Wraz z jego śmiercią Niemcy straciły jedną z ostatnich dużych postaci pokolenia, które po wojnie zasadniczo odmieniło europejskie kino i literaturę.