Izrael przyjął ustawę o karze śmierci za ataki terrorystyczne

Izraelski parlament przyjął w poniedziałek ustawę, która ustanawia karę śmierci jako domyślny wyrok dla Palestyńczyków skazanych przez sądy wojskowe za śmiertelne ataki. To realizacja jednego z głównych postulatów skrajnie prawicowych sojuszników premiera Benjamina Netanjahu. Kneset przyjął ustawę w trzecim, ostatecznym czytaniu stosunkiem Kneset votes for the death penalty law">62 głosów za i 48 przeciw. Netanjahu osobiście był obecny na sali i zagłosował za projektem. Ustawa była głównym projektem legislacyjnym partii Otzma Yehudit, kierowanej przez ministra bezpieczeństwa narodowego Itamara Ben-Gvira. Ben-Gvir świętował na sali obrad aplauzem i próbował otworzyć butelkę szampana, zanim powstrzymał go asystent. Zgodnie z treścią ustawy kara śmierci ma dotyczyć każdej osoby, która „umyślnie powoduje śmierć człowieka w kontekście aktu terrorystycznego, z zamiarem zaprzeczenia istnieniu Państwa Izrael”.

Ustawa dotyczy Palestyńczyków, wyraźnie wyłącza obywateli Izraela W praktyce ustawa tworzy dwutorowy system prawny. Palestyńscy mieszkańcy okupowanego Zachodniego Brzegu, sądzeni przed izraelskimi sądami wojskowymi, mają podlegać karze śmierci jako domyślnemu wyrokowi za śmiertelne ataki zakwalifikowane jako terroryzm. Izraelskie sądy cywilne zachowują natomiast możliwość orzeczenia kary śmierci albo dożywotniego więzienia wobec obywateli Izraela skazanych za podobne czyny. Ustawa wyraźnie wyłącza ze swojego zakresu obywateli Izraela zabijających Palestyńczyków. Egzekucje mają być wykonywane przez powieszenie w ciągu 90 dni od prawomocnego skazania, choć wyrok będzie można zaskarżyć. Ustawa usuwa też dotychczasowy wymóg jednomyślności sędziów, dopuszczając orzeczenie kary śmierci zwykłą większością dwóch z trzech sędziów. Co istotne, przepisy nie działają wstecz, więc nie można ich zastosować wobec sprawców ataków z 7 października 2023 roku. Skazani mają być przetrzymywani w osobnych zakładach, a konsultacje prawne będą dozwolone wyłącznie przez wideokonferencję.

Izrael zastosował karę śmierci tylko raz w swojej nowoczesnej historii: w 1962 roku stracono przez powieszenie nazistowskiego zbrodniarza wojennego Adolfa Eichmanna. Kara śmierci formalnie nadal figurowała w izraelskim prawie w odniesieniu do wąskiej kategorii przestępstw, w tym ludobójstwa i zbrodni wojennych, ale próg jej zastosowania był wyjątkowo wysoki i wymagał jednomyślnej zgody trzyosobowego składu sędziowskiego. Od wojny sześciodniowej w 1967 roku Zachodni Brzeg pozostaje pod izraelską administracją wojskową, co oznacza, że mieszkający tam Palestyńczycy podlegają rozporządzeniom wojskowym, a nie izraelskiemu prawu cywilnemu. Obecne przepisy obniżają próg sędziowski i czynią karę śmierci domyślnym wyrokiem w sądach wojskowych, co zdaniem krytyków najmocniej uderzy w ludność palestyńską.

„Tworzymy historię. Obiecaliśmy to i dotrzymaliśmy słowa. Ustawa o karze śmierci dla terrorystów stała się częścią systemu prawnego Państwa Izrael.” — Itamar Ben-Gvir via Il Fatto Quotidiano

Europejscy ministrowie potępili ustawę jako nieludzką i dyskryminacyjną Szefowie dyplomacji Niemiec, Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii wydali w niedzielę, dzień przed głosowaniem, wspólne oświadczenie, w którym wyrazili głębokie zaniepokojenie i wezwali Izrael do wycofania projektu. Czterej ministrowie określili karę śmierci jako „formę nieludzkiej i poniżającej kary, która nie ma żadnego efektu odstraszającego” i ostrzegli, że przyjęcie ustawy „znacząco rozszerzyłoby zakres stosowania kary śmierci w Izraelu”. Projekt uznali za „de facto dyskryminujący” wobec Palestyńczyków i argumentowali, że może on osłabić zobowiązania Izraela wobec zasad demokratycznych. Wśród sygnatariuszy wspólnego oświadczenia był niemiecki minister spraw zagranicznych Johann Wadephul. Rada Europy wcześniej wzywała do wycofania projektu, a grupa 12 ekspertów ONZ ds. praw człowieka w lutym zażądała, by Izrael wycofał propozycję, uznając ją za nielegalną i dyskryminującą Palestyńczyków.

„Szczególnie niepokoi nas de facto dyskryminacyjny charakter tego projektu. Jego przyjęcie naraziłoby zobowiązania Izraela wobec zasad demokratycznych.” — Szefowie dyplomacji Niemiec, Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii via Publico

Wniosek do Sądu Najwyższego złożono kilka minut po głosowaniu Stowarzyszenie na rzecz Praw Obywatelskich w Izraelu złożyło odwołanie do izraelskiego Sądu Najwyższego kilka minut po przyjęciu ustawy, kwestionując jej zgodność z konstytucją. Organizacja uznała ustawę za „niekonstytucyjną, z natury dyskryminacyjną i — w przypadku Palestyńczyków na Zachodnim Brzegu — przyjętą bez podstawy prawnej”. W Knesecie poseł opozycji Matti Sarfatti z partii Jesz Atid nazwał ustawę podczas debaty parlamentarnej „populistyczną, niemoralną, nieegalitarną” i „wyraźnie niekonstytucyjną”. Koalicja nie była przy tym całkowicie jednomyślna: jedna z partii ultraortodoksyjnych zagłosowała przeciw. Z kolei opozycyjna partia Jisra'el Bejtenu, kierowana przez Awigdora Liebermana, złamała wspólny front z innymi ugrupowaniami opozycji i poparła ustawę. Izraelskie i palestyńskie organizacje praw człowieka określiły przepisy jako rasistowskie i drakońskie oraz wyraziły wątpliwości, czy będą one odstraszać od kolejnych ataków.

Próg stosowania kary śmierci — przed ustawą i po jej przyjęciu: Większość sędziów wymagana do orzeczenia kary śmierci (before: Jednomyślna zgoda trzech sędziów, after: Zwykła większość — dwóch z trzech sędziów); Wyrok dla Palestyńczyków w sądach wojskowych (before: Kara śmierci była możliwa, ale nie obowiązkowa, after: Kara śmierci staje się domyślnym obowiązkowym wyrokiem); Zastosowanie wstecz (before: Nie dotyczy, after: Brak działania wstecz — nie obejmuje sprawców z 7 października 2023 roku)