W Stuttgarcie potwierdzono pierwszą w Niemczech kolonię mrówki Brachyponera chinensis

Researchers from the Senckenberg Research Institute and Natural History Museum Frankfurt potwierdzili pierwszą w Niemczech ustaloną kolonię mrówki azjatyckiej Brachyponera chinensis, odkrytą w stuttgarckim parku Rosenstein w czerwcu 2025 roku. Znalezisko, którym kierował badacz Brendon Boudinot, opisano w marcu 2026 roku w specjalistycznym czasopiśmie Zootaxa. Kolonia obejmowała potomstwo, co zdaniem badaczy ma kluczowe znaczenie, ponieważ wskazuje, że populacja jest zdolna do przetrwania zimy i najpewniej się utrwaliła, a nie stanowi jedynie grupy przypadkowo zawleczonych osobników. Gatunek Brachyponera chinensis znajduje się na liście inwazyjnych gatunków obcych Unii Europejskiej jako szczególnie problematyczny ze względu na szkodliwy wpływ na rodzime ekosystemy i potencjalnie groźne ukąszenia. Odkrycie wywołało ostrzeżenia naukowców dotyczące zdolności tej mrówki do dalszego rozprzestrzeniania się w Niemczech.

Wizyta w zoo uruchomiła cały łańcuch zdarzeń Do potwierdzonego odkrycia doprowadził przypadkowy obserwowany ślad. Student biologii ze Stuttgartu i jego matka zauważyli nietypowe mrówki podczas wizyty w zoo Wilhelma, położonym nieco poniżej dwóch kilometrów od parku Rosenstein. Student przypomniał, że dwie robotnice, które zobaczył, wydawały się nieco smuklejsze i ciemniejsze niż gatunki rodzime, a także zachowywały się inaczej niż one, podał Uniwersytet w Hohenheim. Ten pierwszy sygnał skierował badaczy do parku, gdzie zespół Boudinota znalazł następnie całą kolonię. Naukowcy podejrzewają, że mrówka mogła trafić do Stuttgartu jako pasażer na gapę w roślinach doniczkowych, co jest częstą drogą przenoszenia inwazyjnych gatunków owadów. Maura Haas-Renninger z Państwowego Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, współautorka opublikowanej pracy, zwróciła uwagę, że w parku Rosenstein znaleziono także uskrzydlone królowe, co sugeruje, że mrówki mogą już rozprzestrzeniać się samodzielnie.

„Fakt, że w parku Rosenstein znaleźliśmy uskrzydlone królowe, pokazuje, że mrówki mogą już rozprzestrzeniać się tu samodzielnie” — Maura Haas-Renninger via ZEIT ONLINE

Ukąszenie może wywołać wstrząs anafilaktyczny u ludzi Mrówka azjatycka stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzi. Jej ukąszenia mogą wywołać ciężkie reakcje alergiczne, w tym zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny, wynika z informacji ekspertów z Senckenberg Society for Nature Research. Unia Europejska podniosła w 2025 roku ten gatunek do najwyższej kategorii zagrożenia, odzwierciedlając obawy zarówno o jego wpływ na środowisko, jak i o zdrowie ludzi. Poza zagrożeniem dla człowieka mrówka niszczy parki, budynki i ogrody, atakuje zwierzęta hodowlane oraz wypiera rodzime gatunki mrówek i inne zwierzęta. Inwazyjne mrówki szerzej powodują poważne szkody na całym świecie, a mrówka azjatycka już pokazała ten schemat w Stanach Zjednoczonych, gdzie od momentu zawleczenia wypierała gatunki rodzime w kilku stanach.

„Udało nam się odkryć w parku całą kolonię mrówki azjatyckiej z potomstwem. To pokazuje, że nie chodzi tylko o pojedyncze zawleczone osobniki, lecz bardzo prawdopodobnie o lokalną populację zdolną do przetrwania zimy.” — Brendon Boudinot via Spiegel Online

Gatunek wędrował z Azji Wschodniej do USA, a potem do Europy Mrówka azjatycka pochodzi z Azji Wschodniej, w tym z Japonii. Poza swoim naturalnym zasięgiem została po raz pierwszy odnotowana w 1932 roku w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych, dokąd najpewniej trafiła na statkach transportowych przewożących towary roślinne. Gatunek następnie rozprzestrzenił się w wielu stanach USA. W Europie po raz pierwszy wykryto go w Neapolu w 2020 roku, a później kolejne okazy znaleziono we Włoszech nad jeziorem Como. W 2025 roku UE wpisała ten gatunek na swoją listę inwazyjnych gatunków obcych. Mrówka była wcześniej znana pod naukową nazwą Pachycondyla chinensis, zanim w 2014 roku zmieniono jej klasyfikację.

Znalezisko ze Stuttgartu jest jak dotąd najbardziej na północ wysuniętym potwierdzonym przypadkiem trwałego występowania tego gatunku w Europie. Badacze zwracają uwagę, że zmiana klimatu ułatwia inwazyjnym gatunkom przenikanie do wcześniej nieprzyjaznych regionów, a międzynarodowy handel roślinami nadal pozostaje główną drogą nieujawnionych zawleczeń. Mrówki mogą też podróżować w kontenerach albo w bagażu podróżnych, co utrudnia ich przechwycenie. Naukowcy wzywają do aktywnych działań ograniczających dalsze rozprzestrzenianie się gatunku, zgodnie z obowiązkami wynikającymi z unijnego rozporządzenia o gatunkach inwazyjnych. Park Rosenstein, graniczący z ogrodem botanicznym i mieszczący Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie, jest miejscem szczególnie wrażliwym na takie wprowadzenie gatunku ze względu na swoje znaczenie ekologiczne.

Rozprzestrzenianie mrówki azjatyckiej — kluczowe daty: — ; — ; — ; — ; —