Weto Andrzeja Dudy wobec SAFE zaostrzyło spór rządu z opozycją

Prezydent Polski Andrzej Duda zawetował program SAFE program, wywołując wyraźny spór polityczny między rządem premiera Donalda Tuska a opozycją. Część komentatorów ostrzegła, że decyzja może być odczytywana jako krok w stronę wyjścia Polski z głównych struktur Unii Europejskiej.

Minister finansów: w tej sprawie nie ma miejsca na wahanie Andrzej Domański, minister finansów i gospodarki w trzecim rządzie Donalda Tuska, ocenił, że porozumienie z Komisją Europejską dotyczące SAFE ma znaczenie zasadnicze, a minister finansów nie może w tej sprawie się wahać — podał portal wnp.pl. Wypowiedź ministra pokazała stanowisko rządu, zgodnie z którym udział w mechanizmie SAFE jest dla Polski strategiczną koniecznością z punktu widzenia bezpieczeństwa i pozycji kraju w UE. Spór wokół weta postawił gabinet Tuska w trudnej sytuacji, ponieważ musi bronić programu przed decyzją prezydenta, która blokuje jego wdrożenie. Tymczasem trzy państwa UE nadal czekają na zgodę Komisji Europejskiej na pożyczki na zbrojenia w ramach SAFE — napisała „Rzeczpospolita”. Sytuację Polski dodatkowo komplikuje polityczny efekt weta, które spotkało się z krytyką z kilku stron jednocześnie. Rząd stara się przedstawiać stanowisko opozycji jako obstrukcję, z kolei opozycja wykorzystuje tę sprawę do podważania sposobu, w jaki koalicja prowadzi relacje z Unią Europejską.

Kierwiński kpi z opozycji, europosłanka odpowiada koalicji Marcin Kierwiński, określany w cytowanych materiałach jako minister w rządzie, kpił ze stanowiska opozycji wobec programu SAFE i miał nazwać krytyków „bidulkami” — podał portal wpolityce.pl. Jego wypowiedź spotkała się z ostrą odpowiedzią Ewy Zajączkowskiej-Hernik, polskiej posłanki do Parlamentu Europejskiego, która skrytykowała podejście rządu. „The minds of Tusk's coalition do not cease to amaze” — Ewa Zajączkowska-Hernik via Do Rzeczy Zajączkowska-Hernik, która zasiada w Parlamencie Europejskim jako członkini ESN group, od dłuższego czasu krytykuje politykę europejską rządu Tuska. Wyniki wyszukiwania w internecie wskazują, że pod koniec lutego 2026 roku Zajączkowska-Hernik była wymieniana w Parlamencie Europejskim wśród posłów niezrzeszonych, co może oznaczać zmianę jej przynależności frakcyjnej. O programie SAFE mówiono też podczas konferencji zorganizowanej przez rządzącą Koalicję Obywatelską w Stalowej Woli, co — według rzeszow.tvp.pl — pokazuje, że rząd próbuje budować poparcie społeczne dla tej inicjatywy również na poziomie regionalnym.

W komentarzach prasowych pojawiają się ostrzeżenia przed Polexitem Komentatorzy piszący w „Rzeczpospolitej” i „Super Expressie” sugerowali, że prezydenckie weto i szerszy spór wokół SAFE mogą być interpretowane jako wczesny etap tzw. Polexit — wynika z publikacji polityka.se.pl i „Rzeczpospolitej”. Komentarz w „Rzeczpospolitej” ukazał się pod tytułem, że „Polexit zaczyna się od takich decyzji”, przedstawiając weto nie jako zwykły spór polityczny, lecz jako sygnał głębszego rozchodzenia się Polski i UE na poziomie instytucjonalnym. Sondaż cytowany przez FAKT24.pl pokazał, że opinie publiczne są podzielone w sprawie prezydenckiego weta wobec programu SAFE, co odzwierciedla szerszy podział w polskim społeczeństwie w kwestii integracji europejskiej i wydatków obronnych. Stanowisko rządu — że porozumienie dotyczące SAFE jest niezbędne i nie może być odkładane — pozostaje w bezpośrednim konflikcie z decyzją prezydenta o jego zablokowaniu. Ta sprawa ponownie ujawniła napięcia wynikające z kohabitacji między prezydentem Dudą a rządem Tuska, które kształtują polską politykę od czasu objęcia władzy przez koalicję. Nie ma potwierdzonych informacji, czy rząd zamierza szukać odrzucenia weta w parlamencie, czy też będzie próbował znaleźć alternatywne źródła finansowania.

Polska funkcjonuje w warunkach politycznej kohabitacji od końca 2023 roku, gdy rząd koalicyjny Donalda Tuska objął władzę, a Andrzej Duda pozostał prezydentem. Obie strony wielokrotnie ścierały się wokół ustaw, a prezydent kilka razy korzystał z prawa weta. Program SAFE jest elementem szerszych działań UE na rzecz koordynacji wydatków obronnych państw członkowskich, których znaczenie wzrosło po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Polska, jako państwo frontowe NATO graniczące zarówno z Ukrainą, jak i z rosyjskim obwodem kaliningradzkim, należy do najgłośniejszych zwolenników zwiększania europejskich inwestycji w obronność.