NASA definitywnie zamyka projekt Exploration Upper Stage Boeinga dla rakiety księżycowej SLS

Amerykańska agencja kosmiczna NASA podjęła radykalną i ostateczną decyzję o zamknięciu wieloletniego, problematycznego projektu zaawansowanego górnego stopnia Exploration Upper Stage (EUS), rozwijanego przez koncern Boeing dla flagowej rakiety księżycowej Space Launch System (SLS). Informację o definitywnym zakończeniu prac nad EUS, opartą na źródłach w agencji, jako pierwszy podał portal Ars Technica. Decyzja ta skutkuje oficjalnym zamknięciem rozdziału, który przez lata stanowił wąskie gardło całego programu księżycowego Artemis. Program Artemis, oficjalnie ogłoszony w 2017 roku, jest następcą legendarnego programu Apollo z lat 60. i 70. XX wieku. Jego celem jest nie tylko powrót człowieka na Księżyc, ale także stworzenie trwałej obecności poprzez budowę stacji orbitalnej Gateway i bazy na powierzchni, co wymaga regularnych, zaawansowanych misji zaopatrzeniowych i załogowych. Bezpośrednią przyczyną tej radykalnej zmiany były chroniczne opóźnienia i niekontrolowany wzrost kosztów projektu EUS. Stopień ten był niezbędny dla misji Artemis IV i kolejnych, ponieważ miał zapewnić znacznie większą ładowność i precyzję trajektorii niż używany obecnie tymczasowy stopień Interim Cryogenic Propulsion Stage (ICPS). W odpowiedzi NASA zwróciła się ku sektorowi komercyjnemu, gdzie dostępne są już sprawdzone technologie. Jak donosiły agencje Bloomberg i Reuters, agencja wybrała rozwiązanie od konsorcjum United Launch Alliance (ULA). Chodzi o dostarczenie zmodyfikowanej wersji rakiety Vulcan Centaur, która ma pełnić funkcję górnego stopnia dla cięższych wariantów rakiety SLS, znanych jako Block 1B. Decyzja NASA oznacza fundamentalną zmianę w architekturze programu Artemis i stanowi wyraźne odejście od tradycyjnego modelu kontraktowania na rzecz gotowych rozwiązań komercyjnych. Tymczasowy stopień ICPS, pochodzący z zapasów programu Delta IV i używany w misjach Artemis I, II i III, pozostanie w użyciu dłużej niż początkowo planowano. Nowe rozwiązanie z ULA ma pozwolić na realizację zaawansowanych misji bez dalszych, katastrofalnych opóźnień, które groziły całemu programowi. Konieczna będzie jednak skomplikowana integracja systemów dwóch różnych platform – monumentalnej, rządowej rakiety SLS oraz mniejszej, komercyjnej Vulcan Centaur. „The long-running Exploration Upper Stage project, which was to be an advanced upper stage for NASA's Moon rocket, has finally been terminated.” (Wieloletni projekt Exploration Upper Stage, który miał być zaawansowanym górnym stopniem dla rakiety księżycowej NASA, został ostatecznie zamknięty.) — Eric Berger Zamknięcie projektu EUS to kolejna poważna porażka Boeinga w programie księżycowym NASA. Firma, będąca głównym kontraktorem dla rdzenia rakiety SLS, nie zdołała dostarczyć kluczowego komponentu, pomimo wieloletnich prac i miliardów dolarów finansowania. Tymczasem jej partner w konsorcjum ULA, Lockheed Martin, odniósł sukces, dostarczając statek Orion, a teraz także rakietę Vulcan, która przejmie funkcje porzuconego stopnia. Ironią losu jest fakt, że Boeing, współwłaściciel ULA, poniósł porażkę jako główny wykonawca, lecz może odnieść korzyści pośrednio poprzez udziały w firmie, która wygrała nowy kontrakt. Decyzja NASA podkreśla również rosnącą rolę komercyjnego sektora kosmicznego, reprezentowanego przez firmy takie jak SpaceX i ULA, który oferuje szybsze i tańsze rozwiązania niż tradycyjni, wielcy kontrahenci obronni.