Spór o rurociąg Przyjaźń: Unia Europejska naciska na Ukrainę w sprawie rosyjskiej ropy

Sytuacja wokół tranzytu rosyjskiej ropy przez terytorium Ukrainy stała się centralnym punktem europejskiego kryzysu dyplomatycznego. Ukraiński minister energetyki poinformował, że kluczowe elementy infrastruktury rurociągu Przyjaźń zostały poważnie uszkodzone w wyniku styczniowych ostrzałów. Co istotne, usterki te dotyczą systemów elektronicznych i sterujących, co sprawia, że są one niewidoczne przy standardowych oględzinach zewnętrznych. Informacja ta wywołała gwałtowną reakcję w Budapeszcie. Premier Viktor Orban określił działania Kijowa mianem „arogancji” i zasugerował, że rzekome awarie mogą być jedynie pretekstem do wstrzymania dostaw surowca. W odpowiedzi na te wydarzenia Komisja Europejska, reprezentowana przez Ursulę von der Leyen, rozpoczęła intensywne rozmowy z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim. Bruksela naciska na stronę ukraińską, aby ta umożliwiła przeprowadzenie niezależnej, międzynarodowej inspekcji technicznej, która mogłaby zweryfikować stan techniczny magistrali i uspokoić nastroje w krajach Europy Środkowej nadal korzystających z rosyjskich dostaw. Rurociąg Przyjaźń został uruchomiony w 1964 roku jako symbol współpracy bloku wschodniego, a od momentu inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku pozostaje jednym z nielicznych czynnych szlaków importu rosyjskiej ropy do UE, korzystając ze specjalnych wyłączeń z sankcji. Równolegle do impasu technicznego trwa głęboki konflikt polityczny dotyczący wsparcia finansowego dla Ukrainy. Węgry konsekwentnie podtrzymują weto w sprawie unijnej pożyczki o wartości 35 miliardów euro, która ma być finansowana z zysków generowanych przez zamrożone aktywa rosyjskiego banku centralnego. Atmosferę dodatkowo podgrzała wtorkowa rozmowa telefoniczna Viktora Orbana z Władimirem Putinem. Według komunikatów Kremla przywódcy omawiali nie tylko kwestie dostaw surowców energetycznych, ale również sytuację na froncie oraz los węgierskich ochotników walczących po stronie Kijowa, którzy trafili do rosyjskiej niewoli. Tego rodzaju bezpośrednie kontakty z agresorem budzą stanowczy opór w Kijowie i większości stolic unijnych. Sytuację komplikuje postawa Słowacji, która ograniczyła eksport energii elektrycznej na Ukrainę. Choć oficjalnie powołano się na przyczyny techniczne i konieczność stabilizacji własnego systemu energetycznego, w Kijowie ruch ten interpretowany jest jako element skoordynowanej presji politycznej ze strony państw Grupy Wyszehradzkiej, które czują się zagrożone odcięciem od ropy. System podejmowania decyzji w Unii Europejskiej w sprawach finansowych często wymaga jednomyślności, co historycznie pozwalało pojedynczym państwom na blokowanie kluczowych reform lub pakietów pomocowych w celu wymuszenia ustępstw w innych obszarach. Wszystko to dzieje się w cieniu narastającego konfliktu personalnego między Zełenskim a Orbanem. Kijów oskarża węgierskiego premiera o działanie w interesie Rosji, natomiast Budapeszt uważa Ukrainę za partnera niewiarygodnego i skłonnego do szantażu. Ursula von der Leyen stara się wypracować kompromis, który zakłada stworzenie mechanizmu przejściowego dla dostaw ropy w zamian za odblokowanie funduszy unijnych. Jednakże stopień wzajemnej nieufności jest obecnie tak wysoki, że znalezienie szybkiego rozwiązania wydaje się mało prawdopodobne.