Komisja Wenecka Rady Europy przyjęła opinię dotyczącą projektu ustawy o wzmocnieniu praworządności i niezależności sądownictwa, znanej jako ustawa Żurka. Dokument, opublikowany 6 marca 2026 roku, w dużej mierze pozytywnie ocenia proponowane zmiany, wskazując jednocześnie na obszary wymagające doprecyzowania. Opinia stanowi ważny głos w międzynarodowej debacie na temat reformy polskiego wymiaru sprawiedliwości i może wpłynąć na dalszy proces legislacyjny w Polsce. Komisja podkreśliła, że projekt realizuje dwa główne cele: naprawę systemu dyscyplinarnego sędziów oraz uregulowanie statusu tzw. neosędziów. W ocenie gremium, tylko szczegóły techniczne są obecnie przedmiotem dyskusji.
Pozytywna ocena głównych założeń
Komisja Wenecka uznała, że projekt ustawy zmierzający do naprawy systemu dyscyplinarnego sędziów oraz uregulowania statusu sędziów mianowanych z udziałem nieprawidłowo obsadzonej Krajowej Rady Sądownictwa (tzw. neosędziów) realizuje słuszne cele. W opinii gremium, kierunek zmian jest zasadny i odpowiada na wcześniejsze zalecenia instytucji europejskich.
Wymagane doprecyzowania
Mimo ogólnej aprobaty, Komisja wskazała szereg kwestii wymagających doprecyzowania lub poprawy. Dotyczą one przede wszystkim szczegółowych mechanizmów weryfikacji neosędziów, gwarancji proceduralnych oraz precyzyjnego określenia zakresu i skutków ewentualnych uchyleń ich orzeczeń. Komisja podkreśliła, że to właśnie te detale są obecnie głównym przedmiotem dyskusji.
Kontekst unijnych zaleceń
Opinia wpisuje się w szerszy kontekst dialogu między Polską a instytucjami europejskimi w sprawie praworządności. Komisja Wenecka, jako doradcze ciało Rady Europy, nie wydaje wiążących decyzji, ale jej stanowisko ma dużą wagę polityczną i moralną. Pozytywna ocena może ułatwić Polsce odblokowanie funduszy unijnych związanych z Krajowym Planem Odbudowy.
Kolejne etapy procesu
Przyjęcie opinii przez Komisję Wenecką nie kończy procesu. Projekt ustawy musi jeszcze przejść standardową ścieżkę legislacyjną w polskim parlamencie, w tym czytania w Sejmie i Senacie oraz ewentualne rozpatrzenie poprawek. Rząd i parlamentarzyści będą musieli uwzględnić uwagi Komisji w dalszych pracach nad ustawą.
Komisja Wenecka Rady Europy wydała 6 marca 2026 roku długo oczekiwaną opinię na temat polskiego projektu ustawy o wzmocnieniu praworządności i niezależności sądownictwa, potocznie nazywanej ustawą Żurka od nazwiska jej głównego autora, ministra sprawiedliwości Adama Żurka. Dokument został formalnie zatwierdzony przez gremium, co stanowi kluczowy krok w międzynarodowej ocenie tej kontrowersyjnej reformy. Główny wniosek opinii jest w dużej mierze pozytywny: Komisja uznała, że projekt realizuje dwa fundamentalne cele, które są zgodne z wcześniejszymi zaleceniami instytucji europejskich. Pierwszym z nich jest gruntowna naprawa systemu dyscyplinarnego dla sędziów, który w poprzedniej formie budził poważne zastrzeżenia co do swojej niezależności i był przedmiotem ostrych sporów z Unią Europejską. Drugim celem jest stworzenie przejrzystych ram prawnych dla weryfikacji statusu sędziów mianowanych z udziałem nieprawidłowo obsadzonej Krajowej Rady Sądownictwa, powszechnie określanych mianem neosędziów. Komisja Wenecka wyraziła opinię, że kierunek obrany przez ustawodawcę jest zasadny i odpowiada na zgłaszane od lat postulaty naprawy systemu sądowniczego. Jednakże, jak podkreślił jeden z członków gremium w wypowiedzi dla TVN24, „tylko szczegóły są przedmiotem naszych dyskusji”. To stwierdzenie oddaje sedno uwag zawartych w opinii. Podczas gdy ogólna architektura ustawy spotkała się z aprobatą, Komisja wskazała szereg konkretnych obszarów wymagających doprecyzowania lub poprawy. Chodzi głównie o mechanizmy proceduralne, które mają zapewnić rzeczywistą i skuteczną weryfikację statusu neosędziów, a także o gwarancje praw stron postępowania w przypadku kwestionowania orzeczeń wydanych z ich udziałem. Komisja zwraca uwagę na potrzebę precyzyjnego określenia, które orzeczenia i w jakim trybie mogą zostać poddane ponownemu rozpatrzeniu, aby uniknąć destabilizacji systemu prawnego i masowego obciążenia sądów. Komisja Wenecka, formalnie Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, jest doradczym organem Rady Europy zajmującym się kwestiami konstytucyjnymi. Została powołana w 1990 roku i skupia niezależnych ekspertów w dziedzinie prawa konstytucyjnego. Jej opinie, choć niewiążące prawnie, mają ogromne znaczenie polityczne i stanowią punkt odniesienia w europejskich debatach o standardach demokratycznych i praworządności. Opinia Komisji Weneckiej jest istotnym głosem w trwającym od lat sporze o reformę sądownictwa w Polsce. Stanowi ona element szerszego dialogu między Warszawą a instytucjami europejskimi, w tym Komisją Europejską i Trybunałem Sprawiedliwości UE. Pozytywna ocena głównych założeń projektu może stworzyć przestrzeń do politycznego porozumienia i potencjalnie przyspieszyć odblokowanie środków z unijnego Krajowego Planu Odbudowy, których wypłata była wstrzymana m.in. z powodu braku postępów w kwestii praworządności. Należy jednak pamiętać, że sama opinia nie kończy procesu. Projekt ustawy musi jeszcze przejść całą ścieżkę legislacyjną w polskim parlamencie. Będzie to wymagało uwzględnienia szczegółowych uwag Komisji, co może prowadzić do dalszych poprawek i negocjacji między koalicją rządzącą a opozycją. Kolejne czytania w Sejmie i Senacie pokażą, w jakim stopniu polski ustawodawca zdecyduje się dostosować do międzynarodowych rekomendacji.
Mentioned People
- Adam Żurek — Minister sprawiedliwości, autor projektu ustawy praworządnościowej.